Άγχος εξετάσεων: Πώς επηρεάζει τις οικογένειες και τι βοηθά πραγματικά γονείς και παιδιά

Η περίοδος των εξετάσεων δεν πιέζει μόνο τους εφήβους, αλλά συχνά μεταφέρει ένταση σε ολόκληρο το σπίτι. Μια έρευνα της Censuswide σε 1.000 γονείς, που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της online εκπαιδευτικής πλατφόρμας MyEdSpace, δείχνει ότι το 51% των νοικοκυριών επηρεάζεται αρνητικά από το άγχος που συνδέεται με τις εξετάσεις.

Οι ανησυχίες μεταφράζονται σε αϋπνία, αλλαγές στην καθημερινότητα και σε προσπάθεια μεγαλύτερου ελέγχου της μελέτης. Ένας στους τέσσερις γονείς είπε ότι μένει ξύπνιος/α τη νύχτα σκεπτόμενος/η τις εξετάσεις του παιδιού του, ενώ το 45% δήλωσε ότι αγχώνεται περισσότερο για τα αποτελέσματα απ’ όσο αγχώνεται το ίδιο το παιδί.

Στην πράξη, η εξεταστική περίοδος «τρώει» χρόνο και από την κοινωνική ζωή. Σχεδόν ένας στους πέντε γονείς (17%) ανέφερε ότι ακύρωσε κοινωνικά σχέδια για να μείνει στο σπίτι και να στηρίξει την επανάληψη, ενώ το 28% παραδέχτηκε ότι κατέφυγε σε ανταμοιβές ή «δωροδοκίες» για να πείσει το παιδί να διαβάσει.

Όπως το περιέγραψε η Jade, μητέρα τριών παιδιών, οι εντάσεις μπορεί να κορυφώνονται ακόμη και για μικρές λεπτομέρειες της καθημερινής ρουτίνας. «Έχουμε ρίξει περισσότερα δάκρυα πάνω από διαγωνίσματα μαθηματικών και έχουμε κάνει περισσότερους καβγάδες για τα προγράμματα επανάληψης από οτιδήποτε άλλο στη ζωή του μέχρι σήμερα», είπε.

Πόσο «αόρατο» είναι το άγχος των γονέων

Παρότι η δημόσια συζήτηση συνήθως εστιάζει στους μαθητές, πολλοί γονείς δηλώνουν ότι δεν νιώθουν πως λαμβάνουν αντίστοιχη υποστήριξη. Ο Sean Hirons, συνιδρυτής της MyEdSpace, σημείωσε ότι «γονείς σε όλη τη χώρα μένουν ξύπνιοι τα βράδια ανησυχώντας για τις εξετάσεις των παιδιών τους, αλλά τους παρέχεται ελάχιστη έως καμία υποστήριξη».

Σύμφωνα με την ίδια τοποθέτηση, το αποτέλεσμα είναι ότι «οικογένειες σε όλο το Ηνωμένο Βασίλειο υποφέρουν» στη διάρκεια αυτής της περιόδου. Η έρευνα προσθέτει πως το άγχος δεν μένει στο παρασκήνιο: το 41% των γονέων είπε ότι η εξεταστική πίεση άλλαξε το γονεϊκό του στυλ.

Το έμφυλο χάσμα στη διαχείριση της επανάληψης

Ένα από τα πιο έντονα ευρήματα αφορά το πώς μοιράζεται (ή δεν μοιράζεται) η ευθύνη στο σπίτι. Το 39% των μητέρων ανέφερε ότι έχει την κύρια ευθύνη για τη διαχείριση της επανάληψης του παιδιού, έναντι 15% των πατέρων.

Παράλληλα, καταγράφηκε διαφορά αντίληψης ανάμεσα στα δύο φύλα. Το 36% των πατέρων δήλωσε ότι η ευθύνη μοιράζεται ισότιμα, άποψη που συμμεριζόταν μόνο το 15% των μητέρων.

Η Rachel, μητέρα ενός παιδιού, περιέγραψε το δίλημμα που βιώνουν αρκετοί γονείς: «Είμαι πιο αγχωμένη απ’ όσο είναι ο γιος μου. Κάθε βράδυ μοιάζει με μάχη ανάμεσα στο να θέλω να βοηθήσω και στο να μη βάλω κι άλλη πίεση».

Για τη Sam, μητέρα δύο παιδιών, το δυσκολότερο σημείο ήταν η αμφιβολία για το «σωστό» μέτρο. Όπως είπε, αναρωτιέται συνεχώς αν πρέπει να πιέσει περισσότερο ή να εμπιστευτεί το παιδί και να κάνει ένα βήμα πίσω, καθώς «είναι πολύ δύσκολο να βρεις ισορροπία».

Ο Mark, πατέρας, τόνισε ότι η ένταση διαχέεται σε όλη τη λειτουργία του σπιτιού. Ανέφερε πως για εβδομάδες προσπαθεί να διατηρεί το περιβάλλον ήρεμο, οργανωμένο και θετικό, αλλά καταλήγει να αισθάνεται ότι «δίνει εξετάσεις όλη η οικογένεια μαζί».

Η Jade πρόσθεσε ότι, πέρα από το διάβασμα, σημαντικό μέρος της στήριξης είναι η υπενθύμιση της προοπτικής. Όπως είπε, προσπαθεί να θυμίζει στο παιδί της ότι οι εξετάσεις «δεν τον καθορίζουν ούτε καθορίζουν όλο του το μέλλον».

Γιατί το άγχος «κολλάει» μέσα στο σπίτι

Η μετάδοση της πίεσης από τους ενήλικες στα παιδιά είναι ένα φαινόμενο που οι ειδικοί περιγράφουν ως πραγματικό και συχνό. Ο Dr Ahmar Ferguson, παιδοψυχολόγος και εκπαιδευτικός ψυχολόγος εγγεγραμμένος στο HCPC, που συνεργάζεται με σχολεία και οικογένειες στο Ηνωμένο Βασίλειο, εξήγησε ότι η εξεταστική περίοδος επηρεάζει ευρύτερα το οικογενειακό σύστημα.

Όπως ανέφερε, «οι εξετάσεις μπορούν να φέρουν πίεση όχι μόνο για τα παιδιά και τους νέους, αλλά και για τους ενήλικες γύρω τους». Και αυτή η πίεση μπορεί να περάσει χωρίς να το καταλάβει κανείς: τα παιδιά «αντιλαμβάνονται γρήγορα το άγχος, ακόμη κι όταν προέρχεται από καλή πρόθεση».

Δείτε Επίσης

Η «πίεση των παιδιών» στο σούπερ μάρκετ ωθεί τις αγορές ανθυγιεινών τροφίμων, δείχνει βρετανική μελέτη

Στην ίδια λογική, σημείωσε ότι οι συχνές υπενθυμίσεις για διάβασμα ή βαθμούς είναι πιθανό να αυξήσουν την αίσθηση πίεσης. Ο Alex Sarychkin, βοηθός διευθυντής στο τμήμα Αγγλικών της MyEdSpace και πρώην εκπαιδευτικός, υπογράμμισε επίσης ότι σπάνια γίνεται λόγος για το βάρος που σηκώνουν οι γονείς, παρότι σε ορισμένες περιπτώσεις δυσκολεύονται «ακόμη περισσότερο από τα παιδιά τους».

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η οικονομική διάσταση. Στις οικογένειες με χαμηλότερο εισόδημα, η επιβάρυνση εμφανίζεται εντονότερη: το 22% των γονέων με ετήσιο οικογενειακό εισόδημα κάτω από 25.000 λίρες δήλωσε ότι το άγχος των εξετάσεων μοιάζει περισσότερο με το άγχος της πληρωμής λογαριασμών.

Πρακτικές στρατηγικές που μπορούν να μειώσουν την ένταση

Η διαχείριση δεν απαιτεί τέλειο πρόγραμμα, αλλά σταθερές βάσεις και μικρές, ρεαλιστικές αλλαγές. Η Clare Martin, ιδρύτρια της συμβουλευτικής θετικής ψυχολογίας Goldcrest Training, η οποία διοργανώνει δωρεάν διαδικτυακά σεμινάρια ευεξίας για γονείς σε συνεργασία με τη MyEdSpace, τόνισε ότι η νοοτροπία έχει βαρύτητα αντίστοιχη με τη ρουτίνα.

Όπως είπε, «μια μικρή αλλαγή στον τρόπο που κατανοούμε και διαχειριζόμαστε το στρες μπορεί να κάνει τεράστια διαφορά». Στο πρακτικό επίπεδο, οι ειδικοί επιμένουν σε απλές συνήθειες που συχνά εγκαταλείπονται πρώτες όταν η πίεση ανεβαίνει.

• Βασική φροντίδα σώματος: ύπνος, τακτικό φαγητό, νερό και κίνηση. Όταν αυτά υποχωρούν, το άγχος γίνεται δυσκολότερο να ελεγχθεί.
• Σταθερή, ήπια επικοινωνία: λίγες και ξεκάθαρες κουβέντες για το πρόγραμμα, χωρίς συνεχείς υπενθυμίσεις που μπορεί να εκληφθούν ως πίεση.
• Μικρά “διαλείμματα σύνδεσης”: μια κοινή τηλεοπτική σειρά ή μια σύντομη βόλτα βοηθούν να αποσυμπιεστεί η ατμόσφαιρα και να παραμείνει ανοιχτή η σχέση.
• Ρεαλιστικές προσδοκίες: στόχος είναι η συνέπεια και όχι η τελειότητα, ειδικά όταν η κόπωση ανεβαίνει.

Ο Dr Ferguson το έθεσε απλά: τα παιδιά δεν χρειάζονται από τους γονείς να τα έχουν όλα υπό πλήρη έλεγχο. Χρειάζονται «ηρεμία, σύνδεση και προοπτική όταν τα πράγματα μοιάζουν υπερβολικά».

Οι εξετάσεις όπως GCSE και A-level έχουν τη σημασία τους. Ωστόσο, εξίσου σημαντικό είναι να προστατεύεται η οικογενειακή ισορροπία, ώστε η υποστήριξη προς το παιδί να μην μετατρέπεται σε μόνιμη πίεση για όλους.