Καβγάδες για τα παιχνίδια: Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μοιράζονται
Πώς μπορούν οι γονείς να διαχειριστούν τις εντάσεις και να βοηθήσουν τα παιδιά να μάθουν να μοιράζονται χωρίς πίεση;
Οι διαφωνίες για τα παιχνίδια αποτελούν ένα φυσιολογικό κομμάτι της παιδικής ανάπτυξης, καθώς το μοίρασμα, η αναμονή και η συνεργασία είναι δεξιότητες που κατακτώνται σταδιακά. Οι καβγάδες για τα παιχνίδια είναι από τις πιο συνηθισμένες αιτίες έντασης ανάμεσα σε αδέλφια αλλά και μεταξύ φίλων που παίζουν μαζί. Μια διεκδίκηση μπορεί να ξεκινήσει από κάτι φαινομενικά απλό, όπως ένα παιχνίδι που θέλουν να χρησιμοποιήσουν ταυτόχρονα δύο παιδιά. Πίσω από αυτή τη συμπεριφορά, όμως, κρύβονται συχνά η ηλικία, το αναπτυξιακό στάδιο και η ανάγκη του παιδιού να νιώθει ασφάλεια.
Το σημαντικό που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι ότι το μοίρασμα δεν είναι μια δεξιότητα που κατακτάται από τη μία μέρα στην άλλη. Χρειάζεται χρόνο, εξάσκηση και καθοδήγηση. Ο ρόλος των γονιών δεν είναι να απαιτούν από το παιδί να παραχωρεί πάντα τα παιχνίδια του, αλλά να το βοηθούν να αναπτύξει σταδιακά την ικανότητα να συνεργάζεται, να περιμένει τη σειρά του και να σέβεται τις ανάγκες των άλλων.
Γιατί τα παιδιά δυσκολεύονται να μοιραστούν τα παιχνίδια τους;
Στα πρώτα χρόνια της ζωής, τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον κόσμο κυρίως μέσα από τις δικές τους ανάγκες και επιθυμίες. Η κατανόηση της ιδιοκτησίας, η ενσυναίσθηση και η ικανότητα να λαμβάνουν υπόψη τα συναισθήματα των άλλων αναπτύσσονται σταδιακά.
Έτσι, όταν ένα μικρό παιδί λέει «δικό μου», δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι εγωιστικό ή ότι δεν έχει μάθει να συνεργάζεται. Αντίθετα, μπορεί να προσπαθεί να κατανοήσει την έννοια της ιδιοκτησίας και να προστατεύσει κάτι που του προσφέρει ασφάλεια.
Καθώς μεγαλώνει και περνά στην προσχολική ηλικία, αρχίζει να αντιλαμβάνεται καλύτερα τις ανάγκες των άλλων. Μαθαίνει να περιμένει, να διαπραγματεύεται και να συμμετέχει σε ομαδικές δραστηριότητες. Ωστόσο, αυτές οι δεξιότητες δεν είναι ακόμη σταθερές και χρειάζονται συστηματική εξάσκηση.
Επομένως, οι συγκρούσεις για τα παιχνίδια δεν αποτελούν απαραίτητα ένδειξη κακής συμπεριφοράς. Είναι συχνά μέρος της διαδικασίας μέσα από την οποία το παιδί μαθαίνει να συνυπάρχει με τους άλλους, να εκφράζει τις επιθυμίες του και να διαχειρίζεται τις διαφωνίες.
Πώς η οργάνωση του χώρου παιχνιδιού μπορεί να μειώσει τους καβγάδες
Ένας χώρος με πολλά παιχνίδια σκορπισμένα παντού, χωρίς συγκεκριμένη οργάνωση, μπορεί να δημιουργήσει περισσότερες αφορμές για διαφωνίες. Αντίθετα, ένα πιο οργανωμένο περιβάλλον βοηθά τα παιδιά να κατανοούν καλύτερα τι μπορούν να χρησιμοποιήσουν και ποιοι κανόνες ισχύουν.
Δεν χρειάζεται να υπάρχουν όλα τα παιχνίδια διαθέσιμα ταυτόχρονα. Μερικές απλές αλλαγές μπορούν να κάνουν το παιχνίδι πιο ήρεμο:
Περιορίστε τα διαθέσιμα παιχνίδια: Επιλέξτε κάθε φορά έναν συγκεκριμένο αριθμό παιχνιδιών και εναλλάσσετέ τα ανά τακτά χρονικά διαστήματα.
Δημιουργήστε διαφορετικές ζώνες παιχνιδιού: Ορίστε σημεία για κατασκευές, επιτραπέζια, ζωγραφική ή ελεύθερο παιχνίδι.
Ξεχωρίστε τα προσωπικά από τα κοινά παιχνίδια: Βοηθήστε τα παιδιά να καταλάβουν ποια αντικείμενα μπορούν να χρησιμοποιούν όλοι και ποια ανήκουν αποκλειστικά σε κάποιον.
Επιλέξτε δραστηριότητες συνεργασίας: Οι κατασκευές, τα παζλ και τα επιτραπέζια παιχνίδια ενθαρρύνουν τη συνεργασία και την κοινή προσπάθεια.
Καθιερώστε εναλλαγή σειράς: Όταν δύο παιδιά θέλουν το ίδιο παιχνίδι, συμφωνήστε από πριν ότι θα το χρησιμοποιούν εναλλάξ.
Η οργάνωση του χώρου δεν εξαφανίζει όλες τις διαφωνίες, αλλά μπορεί να περιορίσει αρκετές από τις αφορμές που τις προκαλούν.

Βάλτε κανόνες πριν ξεκινήσει το παιχνίδι
Είναι πολύ πιο εύκολο για τα παιδιά να ακολουθήσουν έναν κανόνα όταν τον γνωρίζουν από πριν, παρά να προσπαθούν να τον καταλάβουν την ώρα που έχει ήδη ξεκινήσει ένας καβγάς.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό όταν έρχονται φίλοι στο σπίτι ή όταν παίζουν μαζί αδέλφια διαφορετικών ηλικιών.
Δεν χρειάζονται περίπλοκες οδηγίες. Μερικοί απλοί κανόνες, που επαναλαμβάνονται με σταθερό τρόπο, είναι αρκετοί:
Ζητάμε πριν πάρουμε κάτι που χρησιμοποιεί κάποιος άλλος.
Περιμένουμε τη σειρά μας.
Δεν τραβάμε τα παιχνίδια από τα χέρια των άλλων.
Προσπαθούμε να βρίσκουμε λύσεις όταν θέλουμε το ίδιο παιχνίδι.
Η συνέπεια των γονιών έχει ιδιαίτερη σημασία. Όταν οι κανόνες αλλάζουν κάθε φορά ή εφαρμόζονται διαφορετικά ανάλογα με την περίσταση, τα παιδιά δυσκολεύονται να καταλάβουν τι ακριβώς περιμένουμε από αυτά.
Για τα μικρότερα παιδιά, μάλιστα, μπορούν να βοηθήσουν οι οπτικές υπενθυμίσεις, όπως μια μικρή αφίσα με τους κανόνες του παιχνιδιού ή ένα απλό σύστημα εναλλαγής σειράς.
Το μοίρασμα μαθαίνεται μέσα από το παράδειγμα
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν να μοιράζονται μόνο επειδή τους το λέμε. Μαθαίνουν κυρίως παρατηρώντας τη συμπεριφορά των ανθρώπων γύρω τους.
Όταν οι γονείς μοιράζονται πράγματα μεταξύ τους, προσφέρουν κάτι με φυσικό τρόπο ή συνεργάζονται σε μια καθημερινή δραστηριότητα, δίνουν στο παιδί ένα ζωντανό παράδειγμα. Εξίσου σημαντικό είναι να περιγράφουμε τη θετική συμπεριφορά τη στιγμή που συμβαίνει. Για παράδειγμα, μπορούμε να πούμε:
«Μοιράστηκες τα τουβλάκια σου και καταφέρατε να φτιάξετε μαζί έναν πύργο!»
Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί καταλαβαίνει τι ακριβώς έκανε και ποιο ήταν το αποτέλεσμα της συμπεριφοράς του.
Οι ιστορίες, τα παιδικά βιβλία και οι καθημερινές συζητήσεις μπορούν επίσης να αποτελέσουν αφορμή για να μιλήσουμε για τη συνεργασία, τη φιλία και τον σεβασμό. Το ζητούμενο δεν είναι να αναγκάσουμε το παιδί να παραχωρεί αμέσως ό,τι κρατά στα χέρια του. Είναι να το βοηθήσουμε να ανακαλύψει σταδιακά ότι το παιχνίδι μπορεί να γίνει ακόμη πιο ευχάριστο όταν συμμετέχουν και άλλοι.
Γιατί ο έπαινος βοηθά περισσότερο από την πίεση
Όταν ένα παιδί περιμένει τη σειρά του, προσφέρει ένα παιχνίδι σε κάποιον φίλο ή βρίσκει έναν τρόπο να συνεργαστεί, είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε τη συμπεριφορά του. Ο συγκεκριμένος έπαινος είναι πιο αποτελεσματικός από μια γενική επιβράβευση. Αντί για ένα απλό «μπράβο», μπορούμε να πούμε:
«Περίμενες τη σειρά σου και αυτό βοήθησε να συνεχιστεί το παιχνίδι χωρίς καβγά».
Ή:
«Ήταν πολύ όμορφο που έδωσες τα τουβλάκια σου όταν τελείωσες».
Έτσι, το παιδί αντιλαμβάνεται ποια συμπεριφορά ήταν θετική και έχει περισσότερες ευκαιρίες να την επαναλάβει.
Αντίθετα, η πίεση και οι συνεχείς απαιτήσεις μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα. Όταν ένα παιδί αισθάνεται ότι πρέπει υποχρεωτικά να αποχωριστεί κάτι που αγαπά, ενδέχεται να γίνει πιο αμυντικό και να προσκολληθεί ακόμη περισσότερο σε αυτό.
Τι κάνουμε όταν το παιδί αρνείται να μοιραστεί;
Υπάρχουν στιγμές που, ακόμη και με τους καλύτερους κανόνες, ένα παιδί θα αρνηθεί να δώσει το παιχνίδι του. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν είναι κουρασμένο, όταν έχει ιδιαίτερη συναισθηματική σύνδεση με ένα αντικείμενο ή όταν αισθάνεται ότι απειλείται ο προσωπικός του χώρος.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ψύχραιμη παρέμβαση των γονιών είναι πιο χρήσιμη από τις φωνές και τις μεγάλες συζητήσεις. Αρχικά, χρειάζεται να αναγνωρίσουμε το συναίσθημα του παιδιού. Μπορούμε να πούμε: «Καταλαβαίνω ότι θέλεις να συνεχίσεις να παίζεις με αυτό. Ο φίλος σου όμως θέλει επίσης να το χρησιμοποιήσει».
Στη συνέχεια, μπορούμε να προτείνουμε μια λύση:
Ξεχωρίστε τα προσωπικά παιχνίδια: Ένα αγαπημένο λούτρινο, ένα ιδιαίτερο δώρο ή ένα παιχνίδι με μεγάλη συναισθηματική αξία δεν χρειάζεται να είναι υποχρεωτικά διαθέσιμο σε όλους.
Προτείνετε εναλλαγή: Συμφωνήστε ότι κάθε παιδί θα έχει τον δικό του χρόνο παιχνιδιού.
Χρησιμοποιήστε ένα χρονικό όριο: Ένα χρονόμετρο μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά να καταλάβουν πότε έρχεται η σειρά τους.
Παρεμβαίνετε όταν η ένταση αυξάνεται: Αν αρχίσουν οι φωνές ή το τράβηγμα των παιχνιδιών, απομακρύνετε προσωρινά το αντικείμενο και βοηθήστε τα παιδιά να ηρεμήσουν.
Συζητήστε όταν περάσει η ένταση: Όταν τα παιδιά ηρεμήσουν, μπορείτε να εξηγήσετε τι συνέβη και να αναζητήσετε μαζί έναν καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν παίζουν μαζί παιδιά διαφορετικών ηλικιών. Τα μεγαλύτερα μπορεί να ενοχλούνται όταν τα μικρότερα διακόπτουν το παιχνίδι τους, ενώ τα μικρότερα συχνά δυσκολεύονται να ακολουθήσουν κανόνες και να περιμένουν τη σειρά τους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γονείς χρειάζεται να λαμβάνουν υπόψη τις αναπτυξιακές δυνατότητες κάθε παιδιού και να προσαρμόζουν ανάλογα τις προσδοκίες τους.
Πώς θα έχουμε λιγότερους καβγάδες για τα παιχνίδια;
Ο στόχος δεν είναι να μην υπάρξουν ποτέ ξανά διαφωνίες. Οι συγκρούσεις είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι της κοινωνικής ζωής και μπορούν να αποτελέσουν σημαντικές ευκαιρίες μάθησης.
Αυτό που έχει σημασία είναι να βοηθήσουμε τα παιδιά να αναπτύξουν σταδιακά τρόπους να διαχειρίζονται τις διαφωνίες τους χωρίς φωνές, επιθετικότητα και έντονες αντιδράσεις. Ένα οργανωμένο περιβάλλον, λίγοι και ξεκάθαροι κανόνες, το καλό παράδειγμα των γονιών και η θετική ενίσχυση αποτελούν μια σταθερή βάση για την ανάπτυξη αυτής της δεξιότητας.
Και κυρίως, χρειάζεται υπομονή. Κάθε φορά που ένα παιδί περιμένει τη σειρά του, ακούει την επιθυμία ενός φίλου ή βρίσκει έναν συμβιβασμό, κάνει ένα μικρό αλλά σημαντικό βήμα.
Γιατί τελικά, το μοίρασμα δεν αφορά μόνο τα παιχνίδια. Είναι ένα από τα πρώτα μαθήματα συνεργασίας, ενσυναίσθησης και σεβασμού που παίρνει ένα παιδί, καθώς μαθαίνει να συνυπάρχει με τους άλλους χωρίς να αισθάνεται ότι πρέπει να χάσει τη δική του θέση ή την προσωπικότητά του.
Καβγάδες για τα παιχνίδια: Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μοιράζονται