Τι είναι το “fawning” στους εφήβους και πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς

Πολλοί γονείς νιώθουν ανακούφιση όταν έχουν έναν έφηβο με «ήσυχο» χαρακτήρα: φαίνεται συνεργάσιμος, ευγενικός και σπάνια δημιουργεί εντάσεις. Ωστόσο, υπάρχουν περιπτώσεις όπου αυτή η εικόνα δεν αντανακλά πραγματική ηρεμία, αλλά μια αντίδραση στρες που οι θεραπευτές περιγράφουν ως “fawning”.

Όταν ένας έφηβος χαμογελά σχεδόν μόνιμα, συμφωνεί αυτόματα, αποφεύγει να εκφράσει διαφωνία ή μένει σιωπηλός ενώ νιώθει άβολα, δεν σημαίνει πάντα ότι είναι απλώς «καλό παιδί». Μπορεί να πρόκειται για έναν τρόπο κατευνασμού και αυτοπροστασίας, όπου στόχος είναι να αποφευχθεί η σύγκρουση και να διατηρηθεί η αίσθηση ασφάλειας.

Τι είναι το “fawning” και γιατί εμφανίζεται στην εφηβεία

Το fawning περιγράφεται ως μία αντίδραση στο στρες, στο ίδιο πλαίσιο με τα γνωστά fight, flight ή freeze. Στην πράξη σημαίνει ότι το άτομο προσπαθεί υπερβολικά να ευχαριστεί τους άλλους, κρύβει ανάγκες και συναισθήματα και αποφεύγει οτιδήποτε μπορεί να οδηγήσει σε αντιπαράθεση.

Σε επιφανειακό επίπεδο, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να μοιάζει με ωριμότητα, καλούς τρόπους ή «εύκολο χαρακτήρα». Σε βαθύτερο επίπεδο όμως, συχνά συνδέεται με φόβο, ανασφάλεια ή συναισθηματικό πόνο. Ο έφηβος μπορεί να έχει μάθει ότι είναι ασφαλέστερο να συμφωνεί, να μην ενοχλεί και να μη ζητά πολλά.

Μερικοί έφηβοι καταφεύγουν σε fawning όταν νιώθουν ότι δεν τους ακούν, όταν βιώνουν έντονο άγχος ή όταν η αυτοέκφραση στο περιβάλλον τους δεν είναι εύκολη. Αν το μοτίβο παγιωθεί χωρίς υποστήριξη, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για δυσκολίες ψυχικής υγείας αργότερα.

Πώς ξεχωρίζει το fawning από την απλή ευγένεια

Η βασική διαφορά είναι το κίνητρο. Η ευγένεια συνήθως είναι επιλογή και κοινωνική δεξιότητα. Το fawning, αντίθετα, λειτουργεί ως μηχανισμός «επιβίωσης»: ο έφηβος προσαρμόζεται για να μειώσει μια αντιληπτή απειλή, όπως την απόρριψη, τον θυμό των άλλων ή την ένταση.

Η πρόκληση για τους γονείς είναι ότι αυτή η συμπεριφορά συχνά ανταμείβεται. Ένας έφηβος που δεν αντιμιλά, δεν διαφωνεί και «βοηθά πάντα» μπορεί να επαινείται, με αποτέλεσμα να καθυστερεί η αναγνώριση ότι στην πραγματικότητα δυσκολεύεται.

Σημάδια fawning στους εφήβους που αξίζει να προσέξετε

Το fawning θεωρείται συχνά τραυματική αντίδραση και μπορεί να εμφανίζεται πιο συχνά απ’ όσο υποθέτουμε. Στην καθημερινότητα, μπορεί να εκφραστεί με συμπεριφορές που δείχνουν υπερπροσαρμογή και δυσκολία στην αυτοδιεκδίκηση.

• Ζητά συγγνώμη συνεχώς, ακόμη και χωρίς λόγο.
• Υπερβολικό people-pleasing, με στόχο να μην δυσαρεστήσει κανέναν.
• Έντονη ανάγκη για εξωτερική επιβεβαίωση και έγκριση.
• Δυσκολία να πει τι θέλει ή τι χρειάζεται.
• Φόβος να εκφράσει σκέψεις/συναισθήματα μήπως «στενοχωρήσει» τους άλλους.
• Καταπίεση θυμού ή στενοχώριας, με επίμονη «καλή διάθεση» προς τα έξω.
• Βάζει συστηματικά τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές του.
• Χρησιμοποιεί υπερβολικά κολακευτικό λόγο για να κρατήσει τους άλλους ικανοποιημένους.
• Δυσκολεύεται να θέσει όρια ή να πει «όχι» σε φίλους, δασκάλους ή συγγενείς.
• Δέχεται επιλογές που τον επιβαρύνουν, ακόμη κι όταν αυτό επηρεάζει την ευημερία του.

Fawning και people-pleasing: η λεπτή αλλά κρίσιμη διαφορά

Το people-pleasing συνήθως έχει ως στόχο την αποδοχή και την έγκριση. Το fawning όμως πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα: συνδέεται με την αίσθηση ασφάλειας. Ο έφηβος μπορεί να νιώθει ότι πρέπει να κατευνάσει τον άλλον για να μην υπάρξουν συνέπειες, απόρριψη ή ένταση.

Στην εφηβεία αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα δύσκολο να εντοπιστεί, επειδή η ανάγκη του «ανήκειν» είναι φυσιολογικά ισχυρή. Για έναν έφηβο που δυσκολεύεται κοινωνικά, η αποδοχή της παρέας μπορεί να μοιάζει ζωτικής σημασίας, με αποτέλεσμα να συμφωνεί σε πράγματα που δεν θέλει ή δεν τον εκφράζουν.

Πιθανές συνέπειες όταν το μοτίβο συνεχίζεται

Το fawning δημιουργεί χρόνιο στρες: ο έφηβος βρίσκεται σε διαρκή επαγρύπνηση για τις διαθέσεις των άλλων, ενώ τα δικά του συναισθήματα μένουν στο παρασκήνιο. Αυτό μπορεί να γίνει εξαντλητικό και να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση, την αυτοεικόνα και τη δυνατότητα υγιών σχέσεων.

Με τον καιρό, ο έφηβος μπορεί να χάσει επαφή με το τι πραγματικά νιώθει ή θέλει. Μπορεί επίσης να αναπτύξει έντονο άγχος για το ενδεχόμενο να απογοητεύσει τους άλλους ή να στραφεί στην τελειομανία ως τρόπο να «εξασφαλίσει» έγκριση.

Αν η πίεση συσσωρεύεται χωρίς διέξοδο, είναι πιθανό να εμφανιστούν συμπτώματα όπως πονοκέφαλοι, στομαχόπονοι ή διαταραχές ύπνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να προκύψει απόσυρση από την οικογένεια ή τους συνομηλίκους.

Δείτε Επίσης

Popcorn brain στους εφήβους: τι είναι, σημάδια και τρόποι αντιμετώπισης

Πώς μπορεί να συνδεθεί με χρήση ουσιών

Όταν ένας έφηβος νιώθει «αόρατος», καταπιεσμένος ή υπερφορτωμένος από την ανάγκη να ικανοποιεί τους άλλους, μπορεί να αναζητήσει γρήγορη ανακούφιση. Ορισμένοι καταφεύγουν σε αλκοόλ ή άλλες ουσίες για να μειώσουν το κοινωνικό άγχος πριν από εξόδους ή για να «χαλαρώσουν» μετά.

Η χρήση ουσιών στην εφηβεία μπορεί να φέρει πρόσθετους κινδύνους, όπως κλιμάκωση πειραματισμού και πιθανότητα ανάπτυξης διαταραχής χρήσης ουσιών. Γι’ αυτό έχει αξία η έγκαιρη αναγνώριση των μοτίβων που τροφοδοτούν την ανάγκη για φυγή ή μούδιασμα.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην πράξη

Όταν οι γονείς παρατηρούν fawning, είναι λογικό να θέλουν να «σπρώξουν» τον έφηβο να φερθεί διαφορετικά. Όμως η πίεση μπορεί να τον οδηγήσει να κάνει ξανά το ίδιο: να συμφωνήσει για να μην υπάρξει ένταση.

Πιο βοηθητικό είναι να στηριχθεί η επίγνωση και η εμπιστοσύνη του εφήβου στον εαυτό του, μέσα από σταθερά, ήρεμα βήματα:

• Επικυρώστε τα συναισθήματά του. Δείξτε ότι οι ανάγκες, οι απόψεις και τα συναισθήματά του μετρούν, ακόμη κι όταν διαφέρουν από τα δικά σας.
• Γίνετε πρότυπο υγιών ορίων. Δείξτε στην πράξη ότι το «όχι» μπορεί να ειπωθεί με σεβασμό και χωρίς φόβο απόρριψης.
• Ενθαρρύνετε την ανεξαρτησία. Δώστε ευκαιρίες για μικρές αποφάσεις και στηρίξτε τον έφηβο να εκφράζεται σε ασφαλή πλαίσια.
• Ζητήστε επαγγελματική υποστήριξη όταν χρειάζεται. Αν παρατηρείτε επίμονη θλίψη, έντονο άγχος, θυμό ή ριψοκίνδυνες συμπεριφορές, η συνεργασία με ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην ενδυνάμωση της ταυτότητας και των δεξιοτήτων αντιμετώπισης.

Η ουσία δεν είναι να «χαθεί» η ευγένεια ενός εφήβου, αλλά να διασφαλιστεί ότι η καλοσύνη δεν λειτουργεί ως μάσκα φόβου. Όταν ο έφηβος μάθει ότι μπορεί να είναι ο εαυτός του χωρίς να απειλείται η αποδοχή ή η σχέση, τότε η προσαρμοστικότητα γίνεται πραγματική δύναμη και όχι μηχανισμός επιβίωσης.