Τρόποι για να καλλιεργήσετε την καλοσύνη στα παιδιά

Η καλοσύνη μπορεί να περιγραφεί με πολλούς τρόπους: ως συμπόνια, γενναιοδωρία, ενσυναίσθηση, αίσθημα δικαίου ή διάθεση να μειώσουμε τη δυσκολία που βιώνει κάποιος άλλος. Κοινός παρονομαστής όλων είναι ότι το παιδί μαθαίνει να σκέφτεται και τους άλλους, όχι μόνο τον εαυτό του.

Στην πράξη, η καλοσύνη είναι μια καθημερινή στάση. Για ένα μικρό παιδί μπορεί να σημαίνει να χαϊδέψει έναν φίλο που ανησυχεί, να χαιρετήσει έναν ηλικιωμένο γείτονα ή να μοιραστεί ένα μπισκότο. Για ένα μεγαλύτερο παιδί μπορεί να είναι μια πρόσκληση σε έναν μοναχικό συμμαθητή, παρηγοριά σε κάποιον που φοβάται ή μια μικρή δωρεά για έναν σκοπό που το αγγίζει.

Παρότι η ιδέα μιας πιο ευγενικής κοινωνίας μοιάζει μεγάλη, η καλλιέργεια αυτής της αξίας μέσα στο σπίτι είναι απολύτως εφικτή. Χρειάζονται απλές συνήθειες, συγκεκριμένες πράξεις και λίγος χρόνος για συζήτηση και στοχασμό.

Τι σημαίνει καλοσύνη για ένα παιδί

Η κατανόηση της καλοσύνης ξεκινά πριν ακόμη το παιδί μπορεί να την εκφράσει με ώριμο τρόπο. Από πολύ νωρίς, τα παιδιά αντιδρούν στα συναισθήματα των άλλων. Ένα νήπιο μπορεί να στενοχωρηθεί όταν δει άλλο παιδί να πέφτει και να χτυπά. Αυτή είναι μια ευκαιρία για τον γονέα να βάλει λέξεις στην εμπειρία: «Στενοχωρήθηκες επειδή είδες ότι πόνεσε».

Η ενσυναίσθηση, δηλαδή η ικανότητα να καταλαβαίνουμε τι νιώθει ο άλλος, προηγείται της συμπόνιας. Σταδιακά, καθώς το παιδί ωριμάζει, μπορεί όχι μόνο να αναγνωρίζει το συναίσθημα αλλά και να σκέφτεται τι θα μπορούσε να κάνει για να βοηθήσει.

Σε αυτές τις ηλικίες βοηθά πολύ η χρήση του «εμείς». Αντί για μια λογική που περιστρέφεται γύρω από το «δικό μου», ο ενήλικας μπορεί να ρωτά: «Τι μπορούμε να κάνουμε σήμερα ώστε να περάσουμε όλοι όμορφα;». Έτσι το παιδί εξοικειώνεται με την ιδέα ότι οι ανάγκες και οι επιθυμίες μοιράζονται.

Από τον χρυσό κανόνα στην ουσιαστική φροντίδα

Από την προσχολική ηλικία, τα παιδιά μπορούν να αρχίσουν να συζητούν πιο συνειδητά για την καλοσύνη. Ένα απλό σημείο εκκίνησης είναι ο γνωστός κανόνας: να φερόμαστε στους άλλους όπως θα θέλαμε να μας φέρονται. Αν ένα παιδί δεν θα ήθελε να το κοροϊδεύουν, τότε μπορεί να καταλάβει γιατί δεν πρέπει να κοροϊδεύει τους άλλους.

Στη συνέχεια, η συζήτηση μπορεί να προχωρήσει ένα βήμα παρακάτω: να φερόμαστε στους άλλους με τον τρόπο που είναι καλύτερος για εκείνους, ακόμη κι αν διαφέρει από αυτό που θα θέλαμε εμείς. Εκεί ακριβώς το παιδί μαθαίνει να προσέχει τις προτιμήσεις, τα όρια και τις ανάγκες του άλλου προσώπου.

Για παράδειγμα, αν το αδελφάκι επιστρέφει κουρασμένο από το σχολείο, το παιδί μπορεί να σκεφτεί τι σνακ θα το ευχαριστούσε πραγματικά, όχι ποιο είναι το δικό του αγαπημένο. Αν παίζει με κάποιον που δεν του αρέσει η ένταση ή η ακαταστασία, χρειάζεται να αναγνωρίσει ότι αυτό που διασκεδάζει το ίδιο μπορεί να δυσκολεύει τον άλλο.

Η φαντασία ως εργαλείο ενσυναίσθησης

Μια από τις πιο χρήσιμες συνήθειες είναι να μαθαίνει το παιδί να αναρωτιέται: «Πώς θα ήταν αυτό για τον άλλον;». Η φαντασία βοηθά το παιδί να μπει στη θέση κάποιου άλλου και να δει την κατάσταση πέρα από τη δική του οπτική.

Στα μικρότερα παιδιά αυτό μπορεί να γίνει μέσα από το παιχνίδι. Αν μια κούκλα «χτυπήσει», ο γονέας μπορεί να ρωτήσει: «Τι νομίζεις ότι χρειάζεται τώρα;». Στα μεγαλύτερα παιδιά, οι αφορμές μπορούν να έρχονται από την καθημερινότητα: πώς είναι να κρυώνεις έξω, να ανεβαίνεις σε λεωφορείο με αμαξίδιο ή να αισθάνεσαι αποκλεισμένος.

Το διάβασμα επίσης είναι ένας απλός και ουσιαστικός τρόπος να καλλιεργηθεί αυτή η ικανότητα. Μέσα από τις ιστορίες, τα παιδιά γνωρίζουν ζωές, συναισθήματα και δυσκολίες που ίσως δεν συναντούν στο δικό τους περιβάλλον, έτσι η κατανόηση του άλλου γίνεται πιο φυσική.

Το παράδειγμα των ενηλίκων μετρά περισσότερο

Τα παιδιά παρατηρούν πολύ περισσότερα από όσα λέμε. Βλέπουν αν κοιτάμε τον άλλον στα μάτια, αν λέμε «ευχαριστώ», αν δείχνουμε υπομονή, αν στεκόμαστε με σεβασμό απέναντι σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη. Η καλοσύνη δεν διδάσκεται μόνο με οδηγίες, αλλά κυρίως με ζωντανά παραδείγματα.

Αυτό ισχύει και μέσα στην οικογένεια. Ο τρόπος με τον οποίο μιλά ο γονέας στο παιδί, ακούει την αγωνία του ή αναγνωρίζει τα συναισθήματά του, γίνεται πρότυπο. Όταν το παιδί αισθάνεται ότι υπάρχει αρκετή αγάπη, προσοχή και αποδοχή για όλους, είναι πιο εύκολο να αναπτύξει και το ίδιο γενναιοδωρία απέναντι στους άλλους.

Σημαντικό είναι και το πώς φέρεται ο ενήλικας στον εαυτό του. Η φροντίδα του εαυτού, η ξεκούραση και η επιείκεια απέναντι στα λάθη δείχνουν στο παιδί ότι η καλοσύνη δεν αφορά μόνο τους άλλους. Αντί για σκληρή αυτοκριτική, βοηθά το μήνυμα ότι τα λάθη συμβαίνουν και μπορούν να διορθωθούν.

Δείτε Επίσης

Πώς να προστατέψετε τα αυτιά των παιδιών στο αεροπλάνο

Μικρές πράξεις που χτίζουν συνήθεια

Η καλοσύνη γίνεται πιο κατανοητή όταν συνδέεται με συγκεκριμένες πράξεις. Το παιδί μπορεί να μάθει να μοιράζεται, να ακούει, να στηρίζει, να περιλαμβάνει, να παρηγορεί, να προσφέρει βοήθεια και να προσέχει πότε κάποιος τη χρειάζεται.

• Να προσφέρει θέση σε έναν μεγαλύτερο άνθρωπο.
• Να βοηθήσει έναν συμμαθητή που δυσκολεύεται.
• Να συμμετέχει σε μια μικρή πράξη εθελοντισμού.
• Να λέει «παρακαλώ» και «ευχαριστώ» με ουσία.
• Να προσκαλεί στο παιχνίδι ένα παιδί που μένει μόνο του.

Αυτές οι μικρές καθημερινές κινήσεις έχουν μεγάλη αξία. Είναι πιο αποτελεσματικό να ενισχύονται θετικά όταν συμβαίνουν, παρά να προβάλλεται μόνο η διόρθωση όταν το παιδί αποτυγχάνει. Ένα απλό «ήταν πολύ ευγενικό αυτό που έκανες» βοηθά τη συμπεριφορά να επαναληφθεί.

Όταν η καλοσύνη δεν είναι εύκολη

Η καλοσύνη δεν έρχεται πάντα αβίαστα. Είναι δύσκολο να είσαι γενναιόδωρος με ένα αδελφάκι που σε εκνευρίζει, να υπερασπιστείς έναν συμμαθητή ή να πλησιάσεις κάποιον που πενθεί. Επίσης, πολλά παιδιά δεν ξέρουν πώς να φερθούν όταν συναντούν ανθρώπους με διαφορετικές σωματικές ή νευρολογικές ανάγκες.

Γι’ αυτό χρειάζεται ήπια καθοδήγηση. Ο στόχος δεν είναι η τελειότητα, αλλά η προσπάθεια να θυμηθεί το παιδί πώς μπορεί να νιώθει ο άλλος και να αναλάβει ευθύνη αν έκανε λάθος. Ακόμη και η ειλικρινής συγγνώμη είναι μια μορφή καλοσύνης.

Όσο περισσότερο το παιδί εξασκείται, τόσο πιο φυσικά θα έρχεται αυτή η στάση. Η καλοσύνη λειτουργεί σαν δεξιότητα που δυναμώνει μέσα από την επανάληψη.

Γιατί έχει σημασία να παρατηρούμε το αποτέλεσμα

Χρήσιμο είναι το παιδί να προσέχει όχι μόνο την πράξη, αλλά και το πώς νιώθει μετά από αυτήν. Όταν φέρεται με ευγένεια, συχνά βιώνει χαρά, σύνδεση και ικανοποίηση. Παράλληλα, αντιλαμβάνεται και τη θετική ανταπόκριση των άλλων.

Εξίσου σημαντικό είναι να αναγνωρίζει πότε οι άλλοι είναι καλοί μαζί του. Από εκεί γεννιέται η ευγνωμοσύνη. Οι δύο αυτές στάσεις, καλοσύνη και ευγνωμοσύνη, ενισχύουν η μία την άλλη και συμβάλλουν ουσιαστικά στην ευημερία του παιδιού.

Σε βάθος χρόνου, η καλοσύνη ωφελεί και αυτόν που τη δίνει και αυτόν που τη δέχεται. Μια μικρή πράξη μπορεί να επηρεάσει μια ολόκληρη αλληλουχία σχέσεων και αντιδράσεων στην καθημερινότητα. Γι’ αυτό αξίζει να καλλιεργείται σταθερά, από νωρίς και με συνέπεια.