ΔΕΠΥ στα παιδιά: Κι όμως τα κορίτσια συχνά περνούν απαρατήρητα

Αν περνούσες πέντε λεπτά με τον γιο μου, πιθανότατα θα παρατηρούσες αμέσως τη ΔΕΠΥ του. Το μυαλό του μοιάζει να τρέχει με εκατό μίλια την ώρα. Δυσκολεύεται να καθίσει ακίνητος, συχνά δρα πριν σκεφτεί και από μικρός του ήταν δύσκολο να ρυθμίζει τα συναισθήματά του. Η ΔΕΠΥ του αναγνωρίστηκε νωρίς. Το σχολείο εξέφρασε ανησυχίες, ακολούθησαν αξιολογήσεις και σήμερα φοιτά σε εξειδικευμένο σχολικό πλαίσιο, όπου λαμβάνει την υποστήριξη που χρειάζεται.

Η «αθόρυβη» περίπτωση στο ίδιο σπίτι

Με τη μεγαλύτερη κόρη μου, η εικόνα ήταν εντελώς διαφορετική. Υπάρχει υποψία ΔΕΠΥ, όμως ακόμη περιμένουμε την επίσημη αξιολόγηση. Κοιτάζοντας πίσω, τα σημάδια υπήρχαν, αλλά ήταν πιο ήπια, πιο εύκολα να εξηγηθούν με άλλους τρόπους και –τελικά– πιο εύκολα να χαθούν. Πριν από λίγους μήνες, μου είπε κάτι που με σταμάτησε απότομα:

«Έχω τα ίδια προβλήματα με τον αδελφό μου, αλλά εκείνος παίρνει όλη την υποστήριξη κι εγώ καμία».

Ήταν δύσκολο να το ακούσω, αλλά είχε βάση. Μετά από είκοσι χρόνια ως εκπαιδευτικός, πίστευα ότι ήξερα πώς «μοιάζει» η ΔΕΠΥ. Κι όμως, χωρίς να το καταλάβω, έπεσα στην ίδια παγίδα με πολλούς: να περιμένω μια συγκεκριμένη εικόνα.

Η ΔΕΠΥ είναι από τις πιο συχνές νευροαναπτυξιακές καταστάσεις στην παιδική ηλικία. Σύμφωνα με το Child Mind Institute, μπορεί να διαγνωστεί ακόμη και από την ηλικία των τριών ετών. Ωστόσο, η διάγνωση στην προσχολική ηλικία απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή. Πολλά μικρά παιδιά εμφανίζουν φυσιολογικά συμπεριφορές όπως παρορμητικότητα, απροσεξία και αυξημένη κινητικότητα.

Γι’ αυτό, οι ειδικοί αναζητούν σταθερή παρουσία των δυσκολιών σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα –για παράδειγμα στο σπίτι και στο νηπιαγωγείο ή στο σχολείο– πριν καταλήξουν σε συμπέρασμα.

Γιατί τα κορίτσια συχνά «χάνονται» από το ραντάρ

Έρευνα που αναδεικνύεται από την Cleveland Clinic αναφέρει ότι τα κορίτσια είναι πολύ λιγότερο πιθανό από τα αγόρια να λάβουν διάγνωση ΔΕΠΥ στην παιδική ηλικία. Αυτό όμως δεν σημαίνει απαραίτητα ότι λιγότερα κορίτσια έχουν ΔΕΠΥ.

Πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι αρκετά κορίτσια παρουσιάζουν δυσκολίες που περνούν πιο εύκολα απαρατήρητες. Στην τάξη, μια έντονα διασπαστική συμπεριφορά τραβά άμεσα την προσοχή. Αντίθετα, πιο «σιωπηλές» δυσκολίες—όπως ονειροπόληση, ανοργάνωτη καθημερινότητα, ξεχνάω πράγματα, δυσκολία να διατηρήσω συγκέντρωση—μπορεί να αποδοθούν σε χαρακτήρα ή ιδιοσυγκρασία, όχι σε ανάγκη για υποστήριξη.

Όταν το παιδί φαίνεται «απλώς αργό» ή «χαμένο στις σκέψεις του»

Συχνά αστειεύομαι ότι η κόρη μου μπορεί να χρειαστεί μία ώρα για να φορέσει μία κάλτσα. Δεν είναι ότι δεν μπορεί. Οι κινητικές της δεξιότητες είναι εξαιρετικές και ήταν το πρώτο από τα παιδιά μου που κατάφερε να κουμπώνει μόνη της στη ζώνη του αυτοκινήτου – και, πιο ανησυχητικά, το πρώτο που κατάλαβε πώς να ξεφύγει από ζώνη πέντε σημείων.

Το θέμα είναι ότι χάνεται τόσο πολύ στις σκέψεις της, ώστε μια απλή κίνηση, όπως να φορέσει μία κάλτσα, μπορεί να γίνει διαδικασία μιας ώρας. Ο γιος μου, από την άλλη, δεν θα καθόταν ακίνητος τόσο. Στο τέλος της ώρας, πιθανότατα θα είχε αλλάξει τέσσερα ζευγάρια: ένα γεμάτο λάσπη, ένα με άμμο και τα άλλα δύο πιτσιλισμένα με μπογιές.

Δείτε Επίσης

Και τώρα που έκλεισαν τα σχολεία, αφήστε τα παιδιά να βαρεθούν ελεύθερα

Κοιτάζοντας πέρα από τα στερεότυπα

Σκέφτομαι συχνά ότι η ΔΕΠΥ της κόρης μου δεν ήταν πιο δύσκολο να φανεί. Ήταν πιο εύκολο να δικαιολογηθεί. Δεν ανέβαινε στα τραπέζια, δεν έβγαινε τρέχοντας από την τάξη. Προσπαθούσε. Δούλευε διπλά για να προλάβει και συχνά κρατούσε τα πάντα δεμένα μέχρι να γυρίσει σπίτι. Κι εκεί, που ένιωθε ασφαλής, έβγαινε η κούραση: η υπερένταση, η συναισθηματική φόρτιση, το αίσθημα ότι όλη μέρα προσπαθούσε να μην φανεί πόσο δύσκολο της είναι.

Τι μπορεί να βοηθήσει γονείς και σχολείο να μη χάνουν τα σημάδια

Η φράση της κόρης μου με έκανε να δω κάτι απλό: όταν υπάρχει ένα παιδί του οποίου οι δυσκολίες «φωνάζουν», είναι εύκολο να συγκεντρωθεί όλη η προσοχή εκεί—και να μείνει στη σκιά ένα άλλο παιδί που παλεύει το ίδιο, αλλά πιο αθόρυβα.

Χωρίς να υποκαθιστά αξιολόγηση ειδικού, μερικές πρακτικές ερωτήσεις που αξίζει να τίθενται είναι οι εξής:

• Οι δυσκολίες εμφανίζονται σε πάνω από ένα περιβάλλον (σπίτι, σχολείο, δραστηριότητες);
• Υπάρχει σταθερό μοτίβο απροσεξίας, αποδιοργάνωσης ή παρορμητικότητας που επηρεάζει την καθημερινότητα;
• Το παιδί «κρατιέται» στο σχολείο και ξεσπά όταν επιστρέφει σπίτι;
• Η δυσκολία μοιάζει να σχετίζεται με συγκέντρωση, εκκίνηση εργασιών, διαχείριση χρόνου ή συναισθημάτων;
• Υπάρχει ανάγκη για στοχευμένες προσαρμογές και υποστήριξη, ανεξάρτητα από το αν το παιδί είναι «ήσυχο» ή «ανήσυχο»;

Το σημαντικό είναι να μη βασιζόμαστε μόνο σε μια «κλασική» εικόνα. Η ΔΕΠΥ δεν έχει μία όψη και η καθημερινή λειτουργικότητα ενός παιδιού δεν μετριέται από το πόσο θόρυβο κάνει η δυσκολία του.

Να φαίνονται όλα τα παιδιά, όχι μόνο τα πιο δυνατά

Αυτό που κράτησα, ως γονιός και ως πρώην εκπαιδευτικός, είναι ότι αξίζει να ακολουθείς το ένστικτό σου όταν κάτι δεν σου κολλάει. Να ρωτάς, να ζητάς καθοδήγηση, να επιμένεις σε αξιολόγηση όταν υπάρχουν ενδείξεις. Γιατί κάθε παιδί αξίζει να το βλέπουν. Ακόμη κι όταν οι δυσκολίες του δεν είναι οι πιο δυνατές στο δωμάτιο.