Κακή συμπεριφορά: Γιατί τα παιδιά συμπεριφέρονται χειρότερα το καλοκαίρι και τι μπορούν να κάνουν οι γονείς

Το καλοκαίρι, αντί να γεμίζω το πρόγραμμα των παιδιών μου με μαθήματα και συνεχείς δραστηριότητες, προτιμώ να τους αφήνω χώρο για «βαρεμάρα». Από τότε που έκλεισαν τα σχολεία, προσπαθούν να βρουν μόνα τους πώς θα αξιοποιήσουν τον ελεύθερο χρόνο τους.

Μου αρέσει να τα βλέπω να επιστρατεύουν τη φαντασία τους στο παιχνίδι ρόλων ή να περνούν την ώρα τους με πιο απλά πράγματα, όπως το διάβασμα και η ζαχαροπλαστική. Όμως υπάρχει και μια πλευρά που δεν είναι τόσο εύκολη: η πολύωρη «μαζί-ότητα» φαίνεται να τροφοδοτεί συνεχείς αδελφικούς καβγάδες, αλλά και στιγμές έντασης απέναντι σε εμένα και τον σύζυγό μου.

Τα παιδιά τσακώνονται και μέσα στη σχολική χρονιά—είναι απολύτως φυσιολογικό. Το καλοκαίρι, όμως, η ένταση μοιάζει να ανεβαίνει. Δεν είναι σπάνιο να χρειάζεται να μεσολαβώ ξανά και ξανά για μικροαντικείμενα, ενώ οι μεγαλύτερες ηλικίες μπορεί να «τρίβονται» μεταξύ τους σχεδόν αδιάκοπα.

Και το πιο δύσκολο; Ό,τι κι αν δοκιμάζω για να επαναφέρω την ηρεμία, δεν φαίνεται να αποδίδει σταθερά. Οι απειλές για στέρηση παγωτού ή συσκευών συχνά δεν αλλάζουν τη δυναμική. Έτσι, πριν οι εσωτερικές συγκρούσεις κυριαρχήσουν σε όλο το καλοκαίρι, ειδικοί εξηγούν γιατί η συμπεριφορά ορισμένων παιδιών «δυσκολεύει» τους θερινούς μήνες και τι μπορεί να βοηθήσει πρακτικά τους γονείς.

Γιατί το καλοκαίρι μπορεί να απορρυθμίζει τη συμπεριφορά

Η Tracee Perryman, PhD, επισημαίνει ότι το καλοκαίρι χάνεται ένα σημαντικό πλαίσιο: η δομή. Με το κλείσιμο των σχολείων, περιορίζονται και άλλες σταθερές θετικές επιρροές που λειτουργούν καθημερινά ως «άγκυρες» για τα παιδιά.

Όπως τονίζει, είναι εύκολο οι οικογένειες να περάσουν σε ένα υπερβολικά χαλαρό μοτίβο. Ωστόσο, τα παιδιά συνήθως ανταποκρίνονται καλύτερα όταν υπάρχει πρόγραμμα και προβλεψιμότητα — κάτι που το σχολείο προσφέρει σχεδόν αυτόματα.

Μέσα στη σχολική χρονιά, τα παιδιά έχουν επίσης σταθερή επαφή με συνομηλίκους, αλληλεπίδραση με δασκάλους και καθημερινή πνευματική και σωματική διέγερση. Το καλοκαίρι, όλα αυτά μειώνονται απότομα, με αποτέλεσμα να αυξάνονται η ανησυχία και τα ξεσπάσματα.

Η Nicole O’Donnell, PhD, συμφωνεί ότι η αλλαγή ρουτίνας μπορεί να οδηγήσει σε περισσότερους καβγάδες και σε συμπεριφορές αναζήτησης προσοχής. Όταν υπάρχει λιγότερος χρόνος με φίλους ή λιγότερη αλληλεπίδραση με εκπαιδευτικούς, αρκετά παιδιά στρέφονται περισσότερο στους γονείς τους για σύνδεση και επιβεβαίωση.

Παράλληλα, αν ο χρόνος οθόνης αρχίσει να αντικαθιστά τη μάθηση, το παιχνίδι και την κοινωνικοποίηση, η συμπεριφορά μπορεί να αλλάξει αισθητά. Αν ένα παιδί δείχνει πιο αγχωμένο ή παρουσιάζει έντονες μεταβολές, οι ειδικοί προτείνουν να επανεξεταστεί η ισορροπία των οθονών στην καθημερινότητα.

Η Jenny Yip, PsyD, προσθέτει μια χρήσιμη οπτική: είναι πιθανό τα παιδιά να μη «χειροτερεύουν» απαραίτητα το καλοκαίρι, αλλά οι γονείς να παρατηρούν περισσότερα, επειδή περνούν πολύ περισσότερες ώρες μαζί τους. Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο είναι να προσαρμοστούν οι στρατηγικές, ώστε να ταιριάζουν στις ανάγκες της νέας περιόδου.

Γιατί οι κλασικές τιμωρίες συχνά δεν πιάνουν

Για να μειωθεί το χάος, χρειάζεται πρώτα να κατανοηθεί γιατί ορισμένες αντιδράσεις των γονιών δεν αποδίδουν. Ένα από τα πιο συνηθισμένα αδιέξοδα είναι η απώλεια ψυχραιμίας και οι απειλές που τελικά δεν υλοποιούνται.

Η Amy Jackson, PhD, MBA, υπογραμμίζει ότι οι φωνές μπορεί να έχουν αρνητικές επιπτώσεις, καθώς συνδέονται με αυξημένο άγχος, καταθλιπτικά συμπτώματα και χαμηλότερη αυτοεκτίμηση στα παιδιά. Επιπλέον, «διδάσκουν» ότι ο θυμός και η ένταση είναι αποδεκτός τρόπος επικοινωνίας.

Εξίσου προβληματικές είναι οι μεγάλες, μακρινές συνέπειες (π.χ. «δεν πάμε εκδρομή την άλλη εβδομάδα»). Συχνά δεν εφαρμόζονται στην πράξη, ενώ στο μυαλό ενός παιδιού μπορεί να μη συνδέονται ξεκάθαρα με τη συγκεκριμένη συμπεριφορά.

Η Tracee Perryman επισημαίνει επίσης ότι όταν οι προσδοκίες δεν έχουν τεθεί από πριν με σαφή τρόπο, οι γονείς καταλήγουν να παρεμβαίνουν μόνο όταν έχουν ήδη εξαντληθεί. Και την ίδια στιγμή, η καλή συμπεριφορά δεν επιβραβεύεται με συνέπεια—κάτι που μειώνει το κίνητρο των παιδιών να τη διατηρήσουν.

Δείτε Επίσης

Και τώρα που έκλεισαν τα σχολεία, αφήστε τα παιδιά να βαρεθούν ελεύθερα

Τι βοηθά στην πράξη: δομή, πρότυπο και πρόληψη

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι ένα επίπεδο αδελφικής σύγκρουσης είναι φυσιολογικό και μπορεί να συμβάλει στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επίλυσης διαφορών. Όταν όμως οι καβγάδες γίνονται καθημερινή «ρουτίνα», χρειάζεται αλλαγή προσέγγισης.

Η Nicole O’Donnell προτείνει οι γονείς να δίνουν έμφαση στο παράδειγμα: να δείχνουν στην πράξη πώς μοιάζει μια ήρεμη διαφωνία, πώς ζητάμε χώρο, πώς ακούμε και πώς βρίσκουμε λύση χωρίς προσβολές.

Η Gigi Schweikert τονίζει τη σημασία της αυτορρύθμισης. Όταν ο γονιός διαχειρίζεται το δικό του στρες, μπορεί να παραμείνει σταθερός και καθαρός στις οδηγίες του. Σε στιγμές κλιμάκωσης, ένα σύντομο διάλειμμα πριν από τη συζήτηση μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά για όλους.

Επιπλέον, βοηθά να εντοπιστούν οι «πυροδοτικοί παράγοντες» που οδηγούν σε καβγάδες: ώρα, κούραση, πείνα, πολύωρη οθόνη, βαρεμάρα, συνωστισμός στον ίδιο χώρο. Όταν οι γονείς τους αναγνωρίζουν, μπορούν να προλάβουν συγκεκριμένα σενάρια πριν εξελιχθούν.

• Θέστε απλές, ξεκάθαρες προσδοκίες συμπεριφοράς (τι επιτρέπεται και τι όχι) και επαναλάβετε τες ήρεμα.
• Δημιουργήστε μια ελαφριά, αλλά σταθερή καθημερινή ρουτίνα (ύπνος, γεύματα, χρόνος έξω, ήσυχος χρόνος).
• Συνδέστε τις συνέπειες με την πράξη και κρατήστε τες άμεσες και εφαρμόσιμες.
• Παρατηρήστε τη χρήση οθονών και προσαρμόστε την όταν βλέπετε επιδείνωση διάθεσης ή άγχος.
• Ενισχύστε συστηματικά τη θετική συμπεριφορά με συγκεκριμένη αναγνώριση (όχι μόνο όταν «ξεφεύγει» η κατάσταση).

Καλοκαίρι χωρίς υπερφόρτωση: ιδέες για σύνδεση και ηρεμία

Η δομή δεν σημαίνει ότι το καλοκαίρι πρέπει να γίνει «σχολείο στο σπίτι». Η Tracee Perryman προτείνει να υπάρχουν δραστηριότητες κατάλληλες για την ηλικία, χωρίς υπερβολή, ώστε να μην κυριαρχεί η αδράνεια και η πλήξη που καταλήγει σε συγκρούσεις.

Ταυτόχρονα, οι ειδικοί υπενθυμίζουν κάτι βασικό: το καλοκαίρι είναι και για να περνά η οικογένεια καλά. Η Nicole O’Donnell ενθαρρύνει μικρές, ευχάριστες δραστηριότητες σύνδεσης, όπως μια βραδιά με επιτραπέζια, μια ταινία στο σπίτι, ένα απλό δείπνο όλοι μαζί ή ένα πικνίκ.

Η Hailey Chamberlain συνοψίζει μια χρήσιμη στάση: όταν η ένταση ανεβαίνει, ο γονιός μπορεί να κάνει μια παύση, να «επαναφέρει» την ψυχραιμία του και να θυμηθεί ότι ο στόχος δεν είναι η τέλεια συμπεριφορά κάθε στιγμή, αλλά ένα καλοκαίρι που χωρά παιχνίδι, ξεκούραση και ουσιαστικό χρόνο μαζί.