«Ένα παιδί αρκεί»: Τέσσερις μητέρες μιλούν για την απόφαση (ή το δίλημμα) να κάνουν μόνο ένα παιδί

Όταν έγραψα πριν από λίγο καιρό ότι πίστευα πως είχα «κλείσει» μέσα μου το ενδεχόμενο να κάνω μόνο ένα παιδί, δεν περίμενα την αντίδραση. Ένα οικογενειακό ταξίδι ήταν αρκετό για να με ταρακουνήσει και να ξανανοίξει ερωτήματα που νόμιζα λυμένα.

Το απρόσμενο ήταν αυτό που ακολούθησε: τα μηνύματα που ήρθαν μαζεμένα. Γυναίκες που ένιωθαν το ίδιο, αλλά δεν το είχαν πει ποτέ δυνατά.

Όταν το «ένα παιδί αρκεί» δεν είναι απλή επιλογή

Κάποιες μιλούσαν για πένθος, άλλες για αναποφασιστικότητα, κι άλλες για μια απόφαση που ουσιαστικά πήρε ο σύντροφός τους. Όλες, όμως, περιέγραφαν το ίδιο φορτισμένο μείγμα: αγάπη για το παιδί τους και ταυτόχρονα μια δύσκολη διαπραγμάτευση με την πραγματικότητα.

Μίλησα με τέσσερις γυναίκες για το πώς είναι, πρακτικά και συναισθηματικά, να καταλήγεις (ή να οδηγείσαι) στο «ένα αρκεί».

Μάγδα: «Η ψυχική μου υγεία δεν θα το άντεχε»

Η Μάγδα είναι βοηθός λοχείας και μητέρα μιας εννιάχρονης κόρης. Για χρόνια θεωρούσε δεδομένο ότι θα κάνει δύο παιδιά, όπως ακριβώς ήταν και το οικογενειακό μοτίβο τόσο στη δική της πλευρά όσο και του συζύγου της.

Όταν όμως γεννήθηκε η κόρη της, αυτό το «σχέδιο» άρχισε να καταρρέει. «Λατρεύω που είμαι μαμά», λέει, «αλλά δεν ήμουν προετοιμασμένη για τη λοχεία, για το πόσο δύσκολη είναι και για το πόσο μόνη μπορεί να νιώσεις».

Στη δική της περίπτωση, όλα συνέπεσαν μαζί: μεταγεννητικό PTSD, οικονομικό άγχος και απουσία κοντινού οικογενειακού δικτύου που θα μπορούσε να βοηθήσει. Εκείνη και ο σύζυγός της έπρεπε να βρουν ρυθμό στη νέα γονεϊκότητα χωρίς στήριξη.

«Ήμασταν κυριολεκτικά οι δυο μας», εξηγεί. «Προσπαθούσαμε να τα βγάλουμε πέρα και να κάνουμε ζογκλερικά με τη δουλειά».

Η συζήτηση για δεύτερο παιδί δεν ήρθε ποτέ ως κάτι οργανωμένο ή «προγραμματισμένο». Η καθημερινότητα ήταν ήδη υπερφορτωμένη, και στη συνέχεια ήρθε ο Covid, που έφερε μια αναπάντεχη παύση: τρεις μήνες χωρίς δουλειά και τρεις μήνες με «πάγωμα» στο στεγαστικό.

Τότε ήταν που, όπως λέει, μπόρεσαν για πρώτη φορά να δουν τα πράγματα καθαρά. «Ήταν ένα δυνατό reality check. Εκεί καταλάβαμε και τα θετικά του να είμαστε οικογένεια με ένα παιδί».

Ακόμα και η κόρη της, από μικρή, είχε ξεκάθαρη θέση. Από τα τρία-τέσσερα δεν ήθελε αδερφάκι, και η άποψή της δεν έχει αλλάξει.

Η προσωπική της εμπειρία στη λοχεία την οδήγησε και σε επαγγελματική στροφή: εκπαιδεύτηκε ως βοηθός λοχείας για να στηρίζει άλλες γυναίκες σε μια περίοδο που για την ίδια ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Παράλληλα, συνεχίζει να αντιμετωπίζει τις ερωτήσεις τρίτων για το τι την «σταμάτησε» από το να κάνει κι άλλο παιδί.

Η συμβουλή της προς τα ζευγάρια είναι σταθερή: «Η επικοινωνία πρέπει να είναι ανοιχτή και να γίνεται συνεχώς. Είναι πολύ δύσκολο όταν οι δύο γονείς δεν θέλουν το ίδιο πράγμα».

Προσθέτει πως, όταν υπάρχει αδιέξοδο, η εξωτερική βοήθεια μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. «Μερικές φορές χρειάζεσαι απλώς ένα επιπλέον άτομο για να βοηθήσει», λέει.

Βάλια: «Είμαι μοναχοπαίδι και δεν είμαι σίγουρη ότι θέλω δεύτερο»

Η Βάλια έχει έναν γιο, τον Μάκη, οκτώμισι μηνών. Μεγάλωσε ως μοναχοπαίδι και το ερώτημα για δεύτερο παιδί παραμένει ανοιχτό, χωρίς να έχει δώσει στον εαυτό της οριστική απάντηση.

Όπως λέει, δεν ήταν καν βέβαιο ότι θα προσπαθούσαν να κάνουν παιδί. Με τον σύζυγό της το συζητούσαν για χρόνια πριν αποφασίσουν να το επιχειρήσουν.

Όταν τελικά το πήραν απόφαση, η σύλληψη ήρθε γρήγορα και η εγκυμοσύνη κύλησε ομαλά. Αυτό, όμως, δεν έκανε τη σκέψη για δεύτερο παιδί πιο απλή.

Η Βάλια είναι ξεκάθαρη ότι δεν ήταν ποτέ από τους ανθρώπους που ονειρεύονταν διαρκώς τη μητρότητα. «Δεν ήμουν από εκείνους που έλεγαν “πεθαίνω να γίνω μαμά”», σημειώνει.

Στις ερωτήσεις του τύπου «πότε θα κάνετε άλλο;», συχνά απαντούν ότι δεν θα κάνουν δεύτερο. Το κάνουν εν μέρει για να σταματήσουν οι επόμενες πιεστικές ερωτήσεις, ενώ ο σύζυγός της δείχνει να κλίνει πιο σταθερά στο «μόνο ένα». Εκείνη νιώθει κάπου στη μέση.

Το ενδεχόμενο να μείνουν οι τρεις τους δεν την φοβίζει, γιατί η δική της εμπειρία ως μοναχοπαίδι δεν ήταν μοναχική. Είχε φαντασία, φίλους στη γειτονιά και ένιωθε καλά.

Ωστόσο, σκέφτεται τι μπορεί να σημαίνει αυτό για τον Μάκη, ειδικά ως προς το παιχνίδι και την εκτόνωση. Αναρωτιέται μήπως είναι πιο «σωματικός» στο παιχνίδι του και αν αυτό μεταφράζεται σε περισσότερη πίεση για τους γονείς.

Το μυαλό της πηγαίνει και πιο μπροστά, στο θέμα της φροντίδας των ηλικιωμένων. Οι γονείς της είναι 70 και 82 ετών, και έχει δει στη δική της οικογένεια πώς μοιράζεται αυτή η ευθύνη ανάμεσα σε αδέρφια.

«Ήταν ένας λόγος που με δυσκόλευε γενικά η ιδέα να κάνω παιδιά: αυτή η ευθύνη», εξηγεί, προσθέτοντας ότι έκανε και συμβουλευτική για να το επεξεργαστεί.

Παράλληλα, βλέπει καθαρά τα πρακτικά πλεονεκτήματα του να είναι οικογένεια με ένα παιδί: πιο συγκεντρωμένη προσοχή, μεγαλύτερη οικονομική ευελιξία και περισσότερες επιλογές για δραστηριότητες, ταξίδια και μελλοντικά έξοδα.

Προς το παρόν, δεν θεωρεί ότι χρειάζεται να κλείσει το θέμα. Το αφήνει ανοιχτό και λέει ότι τελικά αυτό είναι λιγότερο δυσάρεστο απ’ όσο περίμενε.

Άννα: «Είμαι στη μέση για το αν θέλω άλλο»

Η Άννα έχει μια μικρή κόρη που περιγράφει ως «το όλο της». Εκείνη και ο σύζυγός της υπέθεταν ότι θα κάνουν περισσότερα παιδιά, αλλά η ζωή έφερε καθυστερήσεις και ανατροπές.

Ασθένεια στην οικογένεια, οικονομική πίεση και η δική της ψυχική υγεία έβαλαν τη συζήτηση σε παύση για πολύ περισσότερο απ’ όσο περίμεναν. «Η ψυχική μου υγεία ήταν σε πολύ κακή κατάσταση», λέει. «Σκεφτόμουν ότι το σώμα μου δεν θα αντέξει εγκυμοσύνη, και δεν θέλω να πυροδοτήσω κάτι άλλο στο κεφάλι μου».

Νιώθει σαν να υπάρχει μια προθεσμία, την οποία έχει βάλει η ίδια. Αν δεν προχωρήσει, ξέρει ότι θα χρειαστεί να το αποδεχτεί, αλλά δεν αισθάνεται ακόμα έτοιμη να κλείσει την πόρτα.

Υπάρχουν και τα επιχειρήματα του «ναι»: αγαπά την καθημερινότητα με την κόρη της, νιώθει άνετα γύρω από μωρά και σκέφτεται το μέλλον. «Ένιωθα έντονα ότι η κόρη μας χρειάζεται αδερφάκι, σε περίπτωση που συμβεί κάτι σε εμάς», λέει.

Ταυτόχρονα, υπάρχουν και τα επιχειρήματα του «όχι», που δεν τα αγνοεί. Έχει μιλήσει ανοιχτά με τον σύζυγό της για το τι μπορεί να συνεπάγεται μια προσπάθεια σε μεγαλύτερη ηλικία: αποβολή, χρωμοσωμικές ανωμαλίες και δύσκολες αποφάσεις.

«Ίσως ακούγεται μακάβριο, αλλά είναι και λογικό», παραδέχεται.

Ο σύζυγός της της είπε πρόσφατα ότι αισθάνεται πως σταδιακά οδεύουν προς το να μην προχωρήσουν. Εκείνον τον στενοχώρησε, αλλά την ίδια στιγμή ένιωσε βαθιά ευγνωμοσύνη που έχουν την κόρη τους.

Η Άννα θυμάται και μια συμβουλή από μεγαλύτερη συνάδελφο: ήταν τόσο ευγνώμων που είχε ένα υγιές, χαρούμενο παιδί, που δεν ήθελε να «πιέσει την τύχη» της. Η κουβέντα για δεύτερο παραμένει ανοιχτή, και προς το παρόν αυτό είναι αρκετό.

Αλίκη: «Ο άντρας μου δεν θέλει άλλα»

Για την Αλίκη, μητέρα ενός παιδιού, το πιο δύσκολο είναι ότι δεν ένιωσε πως η απόφαση ήταν δική της. Αυτό ακριβώς προσπαθεί ακόμη να διαχειριστεί.

Όπως εξηγεί, όταν μιλούσαν παλιότερα για οικογένεια, η διατύπωση ήταν πάντα στον πληθυντικό: «παιδιά», όχι «ένα παιδί». Έτσι υπέθετε ότι ο σύζυγός της ήθελε περισσότερα από ένα.

Η στιγμή που το κατάλαβε ήταν κατά την εγκυμοσύνη, όταν του είπε ότι θα της λείψει η κοιλιά της. Η απάντησή του την πάγωσε: «Δεν θα το ξανακάνουμε αυτό, οπότε απόλαυσέ το τώρα».

Η ίδια το πήρε αρχικά σαν αστείο. Μετά τη γέννηση της κόρης τους, της Ζωής, φάνηκε ότι το εννοούσε. Όταν τους ρωτούσαν αν θα κάνουν κι άλλα παιδιά, εκείνη έλεγε «ναι», ενώ εκείνος «όχι».

Το χαρακτηρίζει «άβολο», με ένα χιούμορ που δεν κρύβει τον πόνο. Η συζήτηση έχει επιστρέψει ανά διαστήματα, χωρίς να κλείσει ουσιαστικά, και η Αλίκη λέει ξεκάθαρα ότι δεν έχει συμφιλιωθεί με την ιδέα να μείνουν οικογένεια των τριών.

«Πενθώ πολύ», λέει. «Πενθώ συνεχώς».

Ακόμη ελπίζει, περιγράφοντας ότι προσεύχεται για ένα θαύμα, ενώ όταν δυσκολεύεται ψάχνει κάτι για να κρατηθεί. Και σε άλλες γυναίκες που νιώθουν την ίδια ένταση, θα ήθελε να δώσει μια συμβουλή που η ίδια θα ήθελε να είχε ακούσει νωρίτερα: να μπαίνουν πιο νωρίς στις δύσκολες κουβέντες και να μη φοβούνται τη σύγκρουση.

Αν κάποια αναγνωρίζει τον εαυτό της σε αυτές τις ιστορίες –στο πένθος, στην αναποφασιστικότητα ή στις ελπίδες που μένουν μετέωρες– αξίζει να θυμάται κάτι απλό: πολλές φορές, η γυναίκα δίπλα σου στην πόρτα του σχολείου το νιώθει επίσης. Απλώς δεν το λέει.