ΔΕΠΥ: 5 συμβουλές παιδοθεραπευτή για γονείς

Οι συμβουλές που ακολουθούν μπορεί να μοιάζουν διαφορετικές από ό,τι έχετε ακούσει μέχρι σήμερα για τη γονεϊκότητα στη ΔΕΠΥ. Όμως μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο συνεργάσιμη συμπεριφορά στο παρόν και σε πιο σταθερά θεμέλια για το μέλλον.

Ένα παιδί 9 ετών κάθεται στον καναπέ στο γραφείο μου. Πριν πει οτιδήποτε, οι πεσμένοι ώμοι και το βλέμμα στο πάτωμα «μιλούν» για μια δύσκολη εβδομάδα.

«Πώς πήγε; Θες να ξεκινήσουμε από τα καλά ή από τα δύσκολα;» ρωτάω.

«Μισώ το σχολείο και δεν θέλω να ξαναπάω ποτέ», απαντά.

Τι σημαίνει να μεγαλώνεις με ΔΕΠΥ σε έναν κόσμο που ζητά συνεχώς συμμόρφωση

Για πολλούς γονείς, το να μεγαλώνουν ένα παιδί με ΔΕΠΥ δεν μοιάζει με αυτό που είχαν φανταστεί. Και υπάρχει μια κρίσιμη αλήθεια που βοηθά να μπει το πλαίσιο.

Τα παιδιά με ΔΕΠΥ συχνά συναντούν πολύ μεγαλύτερη δόση αρνητικών σχολίων και διορθώσεων στην καθημερινότητά τους.

Το περιβάλλον τους τούς ζητά να είναι ακίνητα, ήσυχα, «να μην πετάγονται», να προσαρμόζονται χωρίς δυσκολία. Την ίδια στιγμή, το νευρικό τους σύστημα μπορεί να τα σπρώχνει προς κίνηση, ένταση, παρορμητικότητα, γρήγορες σκέψεις και ανάγκη να εκφραστούν.

Σε μια τάξη, στο σπίτι, σε δραστηριότητες, το μήνυμα που λαμβάνουν μερικές φορές είναι ότι είναι «πολύ» ή ότι «κάτι δεν πάει καλά». Όταν αυτό επαναλαμβάνεται, δεν μένει μόνο ως παρατήρηση για μια συμπεριφορά· αρχίζει να ακουμπά την ταυτότητά τους.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί η γονεϊκότητα δεν αφορά μόνο το να «βγει η μέρα» χωρίς εντάσεις. Αφορά και το πώς χτίζεται η εικόνα που το παιδί σχηματίζει για τον εαυτό του καθώς μεγαλώνει.

Πολλά παιδιά εκφράζουν σκέψεις που πονάνε: «Γιατί ο εγκέφαλός μου δεν δουλεύει σωστά;», «Γιατί κάνω συνέχεια λάθη;», «Μήπως είμαι κακό παιδί;». Και μερικές φορές φτάνουν σε πολύ βαριές φράσεις, όπως «Μισώ τον εαυτό μου».

Τα βλέμματα, οι τόνοι της φωνής, τα σχόλια μπροστά σε άλλους, οι συνεχείς διορθώσεις «κολλάνε» πάνω τους. Με τον χρόνο, μπορεί να ροκανίσουν την αυτοπεποίθηση και να δημιουργήσουν ντροπή αντί για μάθηση.

Παρότι η πραγματικότητα αυτή είναι δύσκολη, υπάρχει ουσιαστική ελπίδα. Οι γονείς έχουν μεγάλη επιρροή: μπορούν να διαμορφώσουν ένα σπίτι που βοηθά το παιδί να ακούει, να συνεργάζεται και να αναπτύσσει δεξιότητες, χωρίς να πληγώνεται η αυτοεκτίμησή του.

Με τη ΔΕΠΥ, συχνά χρειάζεται να σκεφτούμε «εκτός πλαισίου», ώστε να καλύψουμε τις ανάγκες ενός παιδιού που βιώνει τον κόσμο με ιδιαίτερο τρόπο.

Από τον έλεγχο στη σύνδεση: μια προσέγγιση με προοπτική

Η θετική γονεϊκότητα επιχειρεί να απομακρύνει την καθημερινότητα από τον φαύλο κύκλο δύναμης και ελέγχου, όπου στόχος γίνεται απλώς η άμεση συμμόρφωση. Στη θέση του, επιδιώκει να καλλιεργηθεί η εσωτερική κινητοποίηση του παιδιού για συμπεριφορές που είναι λειτουργικές και κοινωνικά χρήσιμες.

Δίνει βάρος στο «μακρύ παιχνίδι» και όχι στην άμεση νίκη του στιγμιαίου καβγά. Σημαίνει να φερόμαστε στο παιδί με τον τρόπο που θα θέλαμε να μας φέρονται, αλλά και με τον τρόπο που θέλουμε να μάθει να φέρεται στους άλλους.

Δείτε Επίσης

7 λόγοι που το παιδί σας δεν ακούει (και τι να κάνετε γι’ αυτό)

Η αλλαγή αυτή δεν γίνεται αυτόματα. Χρειάζεται χρόνο, σταθερότητα και πρόθεση να παρατηρήσουμε πώς αντιδρούμε εμείς οι ίδιοι. Όμως, όταν ο στόχος είναι ένα παιδί με περισσότερη ανθεκτικότητα και καλύτερη σχέση με τον εαυτό του, η επένδυση αξίζει.

Πρακτικές συμβουλές για γονείς παιδιών με ΔΕΠΥ

• Σταθερά όρια, με σεβασμό και καθαρότητα. Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ καταναλώνουν καθημερινά τεράστια ενέργεια για να φιλτράρουν ερεθίσματα (ήχους, εικόνες, αγγίγματα, κίνηση). Όταν τα όρια είναι ασαφή ή αλλάζουν συνεχώς, η σύγχυση μεγαλώνει. Βοηθούν οι σαφείς κανόνες, η συνέπεια και η ήρεμη υπενθύμιση, ώστε το παιδί να ξέρει τι περιμένουμε και να μπορεί σταδιακά να το εσωτερικεύσει.
• Συνεργασία αντί για διαρκή έλεγχο. Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ δεν «κουμπώνουν» εύκολα σε εντολές που έρχονται απότομα. Ο υπερβολικός έλεγχος συχνά φέρνει αντίσταση και ένταση. Αντίθετα, όταν τα συμπεριλαμβάνουμε στη διαμόρφωση ρουτίνας (π.χ. πότε γίνεται το διάβασμα, ποια μικρά διαλείμματα βοηθούν, τι λειτουργεί πριν τον ύπνο), αυξάνεται το αίσθημα ευθύνης και μειώνονται οι συγκρούσεις.
• Καθημερινή εστίαση στα δυνατά σημεία. Τα παιδιά που ακούνε συχνά τι κάνουν λάθος χρειάζονται να βλέπουν έμπρακτα ότι οι ενήλικες αναγνωρίζουν τις ικανότητές τους. Η ενίσχυση των δυνατοτήτων δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τις δυσκολίες. Σημαίνει ότι χτίζουμε ισορροπία: επισημαίνουμε προσπάθεια, επιμονή, δημιουργικότητα, χιούμορ, ενσυναίσθηση, περιέργεια. Όσο περισσότερο «καθρεφτίζουμε» αυτά τα στοιχεία, τόσο περισσότερο τα βλέπει και το παιδί μέσα του.
• Σύνδεση πριν από διόρθωση. Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ βρίσκονται συχνότερα σε κατάσταση έντονης διέγερσης (στρες, υπερένταση, απογοήτευση). Σε αυτές τις στιγμές, η αυστηρή παρέμβαση μπορεί να κλιμακώσει. Η σχέση είναι ρυθμιστής: ένα ήρεμο βλέμμα, λίγες λέξεις, μια σταθερή παρουσία, μια σύντομη αποφόρτιση πριν από την κουβέντα για το τι συνέβη. Όταν προηγείται η σύνδεση, η διόρθωση γίνεται πιο αποτελεσματική.
• Το προσωπικό παράδειγμα ως βασικό εργαλείο αυτορρύθμισης. Η συναισθηματική και συμπεριφορική ρύθμιση μπορεί να είναι πιο απαιτητική για ένα παιδί με ΔΕΠΥ. Γι’ αυτό, έχει μεγάλη αξία να βλέπει τον γονέα να κάνει παύση, να αναγνωρίζει το δικό του συναίσθημα και να επιλέγει αντίδραση αντί για έκρηξη. Το παιδί μαθαίνει περισσότερο από τον τρόπο που διαχειριζόμαστε εμείς την ένταση, παρά από τις οδηγίες που δίνουμε στη θεωρία.

Η αλλαγή σήμερα προστατεύει την αυτοεκτίμηση του αύριο

Το ταξίδι προς μια πιο θετική, σταθερή και συνδετική γονεϊκότητα δεν είναι πάντα εύκολο. Συχνά απαιτεί να αποδομήσουμε παλιές συνήθειες, να δοκιμάσουμε νέες πρακτικές και να επιμείνουμε, ακόμη κι όταν δεν βλέπουμε άμεσα αποτέλεσμα.

Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια είναι συνήθως μικρότερη από το κόστος που μπορεί να έχει αργότερα ένα βαθύ τραύμα στην αυτοεκτίμηση, ιδιαίτερα στην εφηβεία. Είναι πιο εύκολο να ενισχύσουμε τώρα τα θεμέλια, παρά να προσπαθήσουμε αργότερα να καλύψουμε ένα εσωτερικό κενό.

Είναι επίσης πιο αποτελεσματικό να προλάβουμε μοτίβα όπου ένα παιδί επιχειρεί να ρυθμίσει το συναίσθημά του με τρόπους που δεν το βοηθούν, όπως υπερβολική προσκόλληση σε υλικά αγαθά ή συμπεριφορές που προσφέρουν πρόσκαιρη ανακούφιση (ενδεικτικά: ουσίες, βιντεοπαιχνίδια, υπερκατανάλωση fast food).

Η πορεία ανήκει στο παιδί. Όμως οι γονείς μπορούν να προσφέρουν σταθερή πυξίδα: σαφή όρια, σχέση, αποδοχή, και δεξιότητες που κάνουν την καθημερινότητα πιο διαχειρίσιμη. Αυτή η βάση μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο ένα παιδί με ΔΕΠΥ βλέπει τον εαυτό του και το μέλλον του.