Τι αλλάζει στον εγκέφαλο της γυναίκας από την πρώτη στη δεύτερη εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη δεν επηρεάζει μόνο το σώμα, αλλά και τον εγκέφαλο. Οι αλλαγές στα μαλλιά, στα δόντια ή στη σιλουέτα είναι πιο ορατές, όμως τα τελευταία χρόνια η επιστημονική έρευνα έχει στραφεί και στις νευρολογικές μεταβολές που συνδέονται με την κύηση.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η εικόνα για το τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο μιας εγκύου ήταν περιορισμένη. Το 2016, ερευνητές από το Amsterdam University Medical Centre έδειξαν ότι η πρώτη εγκυμοσύνη μπορεί να επιφέρει μετρήσιμες αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου.

Πιο πρόσφατα, το ερευνητικό πρόγραμμα BeMother έδωσε νέα στοιχεία και για τη δεύτερη εγκυμοσύνη. Τα δεδομένα δείχνουν ότι ο εγκέφαλος προσαρμόζεται ξανά, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο όπως την πρώτη φορά.

Τι έδειξε η έρευνα για τις εγκύους

Στο πλαίσιο του προγράμματος BeMother, εξετάστηκαν εκατοντάδες γυναικες, ανάμεσά τους και 127 έγκυες. Ορισμένες κυοφορούσαν το πρώτο τους παιδί, ενώ άλλες το δεύτερο.

Οι συμμετέχουσες υποβλήθηκαν σε μαγνητικές τομογραφίες σε διαφορετικά στάδια: πριν από τη σύλληψη, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και έξι μήνες μετά τον τοκετό. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες μπόρεσαν να παρακολουθήσουν πιο ολοκληρωμένα την πορεία των εγκεφαλικών αλλαγών.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι κάθε εγκυμοσύνη συνοδεύεται από δομικές και λειτουργικές μεταβολές στον εγκέφαλο. Ωστόσο, η ένταση, ο χρόνος και το είδος αυτών των αλλαγών δεν είναι τα ίδια σε κάθε κύηση.

Πώς επηρεάζει η πρώτη εγκυμοσύνη τον εγκέφαλο

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η πρώτη εγκυμοσύνη φαίνεται να προκαλεί τις πιο έντονες μεταβολές. Η φαιά ουσία, δηλαδή ο εγκεφαλικός ιστός που σχετίζεται με την επεξεργασία πληροφοριών, εμφανίζει μέση μείωση που πλησιάζει το 5%.

Η φαιά ουσία συνδέεται με λειτουργίες όπως η ανάκληση αναμνήσεων, ο σχεδιασμός του μέλλοντος, ο αυτοστοχασμός και η εσωτερική νοητική επεξεργασία. Η μείωση αυτή δεν σημαίνει ότι μια γυναίκα γίνεται λιγότερο ικανή ή λιγότερο ευφυής.

Αντίθετα, οι ερευνητές θεωρούν ότι πρόκειται για αναδιοργάνωση του εγκεφάλου. Αυτή η προσαρμογή ίσως εξηγεί εν μέρει το λεγόμενο “pregnancy brain”, δηλαδή τη δυσκολία συγκέντρωσης ή τις στιγμές αφηρημάδας που αναφέρουν πολλές γυναίκες στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό.

Έξι μήνες μετά τη γέννα, ένα μέρος αυτής της απώλειας φαίνεται να ανακτάται.

Τι αλλάζει στη δεύτερη εγκυμοσύνη

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι και στη δεύτερη εγκυμοσύνη παρατηρούνται μεταβολές, αλλά η εικόνα είναι διαφορετική από εκείνη της πρώτης κύησης.

Ο εγκέφαλος φαίνεται να «χτίζει» πάνω στις προσαρμογές που είχαν ήδη γίνει με το πρώτο παιδί. Με απλά λόγια, οι βασικές νευρολογικές προετοιμασίες για τη μητρότητα έχουν ήδη τεθεί και στη δεύτερη εγκυμοσύνη γίνονται περισσότερο στοχευμένες ρυθμίσεις.

Αυτό σημαίνει ότι η δεύτερη εμπειρία δεν ξεκινά από το μηδέν. Ο οργανισμός φαίνεται να αξιοποιεί το ήδη διαμορφωμένο υπόβαθρο και να το προσαρμόζει στις νέες απαιτήσεις της οικογενειακής ζωής.

Τα δίκτυα προσοχής και ανταπόκρισης προσαρμόζονται

Η πιο αξιοσημείωτη μεταβολή στη δεύτερη εγκυμοσύνη αφορά τα εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με την προσοχή και την ανταπόκριση.

Η εξήγηση που δίνεται είναι πρακτική. Μια μητέρα που περιμένει δεύτερο παιδί καλείται συνήθως να φροντίζει ταυτόχρονα περισσότερες από μία ανάγκες, συχνά και περισσότερα από ένα παιδιά. Αυτή η καθημερινή απαίτηση ενδέχεται να αντικατοπτρίζεται και στις εγκεφαλικές προσαρμογές.

Διαφορετικός χρόνος αλλαγών σε πρώτη και δεύτερη κύηση

Η μελέτη έδειξε επίσης ότι ο χρόνος κατά τον οποίο γίνονται πιο εμφανείς οι εγκεφαλικές μεταβολές διαφέρει ανάμεσα στην πρώτη και στη δεύτερη εγκυμοσύνη.

Στις γυναίκες που γίνονται μητέρες για πρώτη φορά, οι αλλαγές φαίνεται να αναδεικνύονται περισσότερο μετά τον τοκετό. Αντίθετα, στις γυναίκες που περιμένουν δεύτερο παιδί, οι μεταβολές γίνονται πιο αισθητές ήδη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Αυτό υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλος δεν αντιδρά κάθε φορά με τον ίδιο τρόπο, αλλά με τρόπο που συνδέεται με το ιστορικό του οργανισμού.

Γιατί τα ευρήματα έχουν σημασία

Τα στοιχεία αυτά βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα ότι η εγκυμοσύνη είναι μια περίοδος βαθιάς βιολογικής αναδιάρθρωσης. Η αλλαγή δεν περιορίζεται στα ορατά σημεία του σώματος, αλλά αφορά και την ίδια τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Η καλύτερη κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί να συμβάλει στη συνολική φροντίδα των γυναικών πριν και μετά τον τοκετό. Παράλληλα, βοηθά να αντιμετωπίζονται με μεγαλύτερη ακρίβεια εμπειρίες που πολλές γυναίκες περιγράφουν, όπως η διακύμανση της προσοχής ή η ψυχική κόπωση.

Οι ερευνητές επισημαίνουν πάντως ότι η εικόνα παραμένει ανοιχτή και χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να μελετηθεί πώς αυτές οι εγκεφαλικές αλλαγές μπορεί να συνδέονται με ψυχικές καταστάσεις που σχετίζονται με την εγκυμοσύνη και τη λοχεία.

Η επιστήμη αρχίζει πλέον να χαρτογραφεί με μεγαλύτερη σαφήνεια μια πλευρά της εγκυμοσύνης που για χρόνια παρέμενε λιγότερο ορατή. Και όσο προχωρούν οι μελέτες, τόσο πιο καθαρό γίνεται ότι η μητρότητα συνοδεύεται από μια βαθιά, σταδιακή και πολύπλευρη προσαρμογή του εγκεφάλου.