Οι κρυφές δυνάμεις των παιδιών με ΔΕΠΥ
Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από τις καθημερινές δυσκολίες της ΔΕΠΥ στα παιδιά;
Πολλοί γονείς αναγνωρίζουν την ίδια εικόνα στο σπίτι: ένα παιδί μπορεί να μην «βλέπει» τα άπλυτα ρούχα στο πάτωμα, τα ποτήρια που έχουν μείνει μέρες στο κομοδίνο ή μικροαντικείμενα που βρίσκονται μπροστά του. Την ίδια στιγμή, όμως, μπορεί να εντοπίσει αμέσως κάτι που όλοι οι άλλοι προσπέρασαν ή να αφιερώσει ατελείωτη προσοχή σε μια δραστηριότητα που το συναρπάζει.
Αυτή η αντίθεση εμφανίζεται συχνά σε παιδιά με ΔΕΠΥ. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι δεν προσέχουν. Συχνά σημαίνει ότι η προσοχή τους λειτουργεί επιλεκτικά, ανάλογα με το τι έχει νόημα, ενδιαφέρον ή ένταση για τα ίδια εκείνη τη στιγμή.
Μέσα στην καθημερινή πίεση, είναι εύκολο η συζήτηση γύρω από τη ΔΕΠΥ να επικεντρώνεται μόνο στις δυσκολίες: στην οργάνωση, στη μνήμη, στην τήρηση οδηγιών ή στη διαχείριση της ρουτίνας. Ωστόσο, ειδικοί που εργάζονται επί χρόνια με παιδιά επισημαίνουν ότι ορισμένα από τα ίδια χαρακτηριστικά που δυσκολεύουν την καθημερινότητα μπορούν, σε άλλο πλαίσιο, να μετατραπούν σε σημαντικά πλεονεκτήματα.
Πώς εκδηλώνεται η διαφορετική προσοχή
Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να ακολουθήσει διαδοχικές οδηγίες όπως «ανέβα πάνω, βούρτσισε τα δόντια σου και ετοιμάσου για ύπνο». Μέχρι να φτάσει στη σκάλα, ίσως να έχει ήδη ξεχάσει μέρος όσων άκουσε. Για πολλά παιδιά, περισσότερες από μία οδηγίες κάθε φορά είναι υπερβολικά πολλές.
Από την άλλη, στην κουβέντα με τους μεγάλους μπορεί να παρατηρεί λεπτομέρειες που περνούν απαρατήρητες. Μπορεί να κάνει ερωτήσεις ή σχόλια που δείχνουν ότι έχει καταγράψει κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο από όσο νόμιζαν οι γύρω του.
Αυτή η φαινομενική αντίφαση δεν είναι σπάνια. Η προσοχή δεν λείπει. Απλώς δεν κατανέμεται πάντα με τον τρόπο που περιμένει το περιβάλλον.
Ικανότητες που συχνά περνούν απαρατήρητες
Μία από τις πιο χαρακτηριστικές δυνατότητες είναι η υπερσυγκέντρωση. Όταν ένα παιδί ενδιαφέρεται πραγματικά για κάτι, μπορεί να παραμείνει απορροφημένο για πολλή ώρα, με επιμονή και ακρίβεια. Αυτό φαίνεται συχνά σε δραστηριότητες όπως οι κατασκευές, τα παιχνίδια στρατηγικής ή ένα αγαπημένο χόμπι.
Η δημιουργικότητα είναι επίσης ένα στοιχείο που αναφέρεται συχνά. Παιδιά με ΔΕΠΥ μπορεί να σκαρφίζονται πρωτότυπα παιχνίδια, να προτείνουν ασυνήθιστες λύσεις ή να εκφράζονται με φαντασία μέσα από τη ζωγραφική, τις ιστορίες και τις κατασκευές.
Σε αρκετές περιπτώσεις, όταν το αντικείμενο τους τραβά το ενδιαφέρον, μαθαίνουν με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Μπορούν να απορροφήσουν πληροφορίες, ορολογία και λεπτομέρειες εντυπωσιακά γρήγορα, ιδίως αν σχετίζονται με κάτι που τους κινεί την περιέργεια.
Λεπτομέρεια, μοτίβα και παρατήρηση
Παρότι στην καθημερινή ακαταστασία μπορεί να φαίνονται αφηρημένα, πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ έχουν ισχυρή ικανότητα να παρατηρούν μοτίβα, μικρές αλλαγές και ασυνήθιστα στοιχεία στο περιβάλλον. Μπορεί να εντοπίσουν ένα αντικείμενο χαμένο στο γρασίδι, μια μικρή διαφορά σε μια εικόνα ή ένα στοιχείο που οι άλλοι δεν πρόσεξαν καθόλου.
Αυτό συνδέεται συχνά με έναν διαφορετικό τρόπο σάρωσης του περιβάλλοντος. Η προσοχή τους δεν ακολουθεί πάντα τη γραμμική, προβλέψιμη πορεία που αναμένουν οι ενήλικες. Όμως ακριβώς αυτή η διαφορετική προσέγγιση μπορεί να αναδείξει στοιχεία που μένουν κρυμμένα για τους υπόλοιπους.
Η περιέργεια είναι ένα ακόμη βασικό χαρακτηριστικό. Τα συνεχή «γιατί» μπορεί να κουράζουν, αλλά αποτελούν σαφή ένδειξη ότι το παιδί προσπαθεί να κατανοήσει τον κόσμο γύρω του. Η ανάγκη για εξηγήσεις, σύνδεση πληροφοριών και ανακάλυψη είναι μέρος της μαθησιακής του διαδικασίας.
Σκέψη έξω από τα συνηθισμένα
Πολλά παιδιά με ΔΕΠΥ προσεγγίζουν τα προβλήματα με απρόβλεπτο τρόπο. Οι λύσεις που προτείνουν δεν είναι πάντοτε οι πιο πρακτικές, όμως συχνά είναι ευρηματικές και δείχνουν ότι σκέφτονται πέρα από τα τυπικά πλαίσια.
Η ικανότητα αυτή μπορεί να φανεί χρήσιμη σε καταστάσεις όπου χρειάζεται εναλλακτική ματιά. Εκεί που άλλοι ακολουθούν μία γνώριμη διαδρομή, αυτά τα παιδιά μπορεί να επιχειρήσουν έναν νέο συνδυασμό ιδεών ή μια πιο ανορθόδοξη απάντηση.
Παράλληλα, αρκετά από αυτά προσαρμόζονται γρήγορα όταν αλλάζουν τα δεδομένα. Μπορούν να μετακινηθούν από ένα σχέδιο σε άλλο, να αυτοσχεδιάσουν και να ανταποκριθούν άμεσα σε απρόοπτες καταστάσεις.
- Μπορούν να εστιάσουν έντονα σε ό,τι τους ενδιαφέρει.
- Συχνά εμφανίζουν αυξημένη δημιουργικότητα.
- Παρατηρούν λεπτομέρειες που οι άλλοι προσπερνούν.
- Δείχνουν έντονη περιέργεια και ανάγκη κατανόησης.
- Σκέφτονται με μη συμβατικό τρόπο και προσαρμόζονται γρήγορα.
Ενθουσιασμός και σύνδεση ιδεών
Ο ενθουσιασμός τους είναι συχνά έντονος και μεταδοτικός. Όταν αγαπούν ένα θέμα, ένα παιχνίδι, ένα βιβλίο ή μια νέα πληροφορία που μόλις ανακάλυψαν, το δείχνουν με τρόπο άμεσο και ζωντανό. Αυτός ο αυθορμητισμός μπορεί να λειτουργήσει θετικά, παρακινώντας και τους γύρω τους.
Επιπλέον, ορισμένα παιδιά έχουν ισχυρή ικανότητα να βλέπουν τη «μεγάλη εικόνα». Αντί να εγκλωβίζονται μόνο σε επιμέρους σημεία, συνδέουν ιδέες, βρίσκουν σχέσεις και αντιλαμβάνονται πώς ένα στοιχείο επηρεάζει ένα άλλο.
Αυτός ο τρόπος σκέψης δεν αναγνωρίζεται πάντα άμεσα, κυρίως σε περιβάλλοντα όπου η έμφαση δίνεται στην απόλυτη οργάνωση, στη σταθερή ακολουθία βημάτων και στην τυπική ανταπόκριση. Παρ’ όλα αυτά, η ικανότητα να βλέπει κανείς διαφορετικά τα πράγματα μπορεί να αποδειχθεί πολύτιμη.
Γιατί έχει σημασία η ισορροπημένη ματιά
Η αναγνώριση αυτών των χαρακτηριστικών δεν αναιρεί τις δυσκολίες που μπορεί να συνοδεύουν τη ΔΕΠΥ. Δεν σημαίνει ότι η καθημερινότητα δεν χρειάζεται στήριξη, όρια και πρακτικές προσαρμογές. Σημαίνει όμως ότι η εικόνα δεν είναι μονοδιάστατη.
Κάθε παιδί είναι διαφορετικό και δεν θα εμφανίσει όλα τα ίδια στοιχεία. Παρ’ όλα αυτά, μια πιο ισορροπημένη ματιά βοηθά γονείς και εκπαιδευτικούς να μην εστιάζουν μόνο σε όσα δεν λειτουργούν, αλλά και σε όσα μπορούν να εξελιχθούν σε δυνατότητες.
Σε ένα περιβάλλον που συχνά ζητά συμμόρφωση στον ίδιο ρυθμό και στον ίδιο τρόπο μάθησης, η διαφορετική σκέψη δεν είναι απαραίτητα αδυναμία. Σε πολλές περιπτώσεις, είναι ένας άλλος τρόπος αντίληψης του κόσμου, με προκλήσεις αλλά και ουσιαστικά πλεονεκτήματα.
Οι κρυφές δυνάμεις των παιδιών με ΔΕΠΥ