Πώς να βοηθήσετε τα παιδιά να νιώσουν ότι μετράνε – ότι τα ακούτε και τα βλέπετε

Το να νιώθει ένα παιδί ότι «μετράει» είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό κομπλιμέντο ή μια στιγμιαία επιβεβαίωση. Είναι η σταθερή αίσθηση ότι το βλέπουν, το ακούνε και το εκτιμούν ως σημαντικό μέλος της οικογένειας, του σχολείου και της κοινότητας. Όταν ένα παιδί βιώνει αυτή την αίσθηση αξίας, ενισχύονται η αυτοεκτίμηση, η κοινωνική του αποδοχή και οι δεσμοί του με τους άλλους. Παράλληλα, καλλιεργείται η ανθεκτικότητα και η προσαρμοστικότητα, στοιχεία που το βοηθούν να διαχειρίζεται αλλαγές και δυσκολίες.

Τι σημαίνει «μετράω» για ένα παιδί

Όταν τα παιδιά αισθάνονται ότι τα βλέπουν, τα ακούνε και τα εκτιμούν, ενισχύεται η ανθεκτικότητα και η αυτοεκτίμησή τους. Πρόκειται για ένα είδος «προστατευτικού πλαισίου» απέναντι σε πειράγματα, κοροϊδία και άλλες μορφές κακής μεταχείρισης που μπορεί να εμφανιστούν στα σχολικά χρόνια. Η αίσθηση προσωπικής αξίας μπορεί επίσης να μειώσει αρνητικές σκέψεις για τον εαυτό και να λειτουργήσει προληπτικά απέναντι σε επικίνδυνες ψυχικές καταστάσεις και προβληματικές συμπεριφορές. Δεν εξαλείφει τις δυσκολίες, αλλά βοηθά το παιδί να τις αντιμετωπίζει με περισσότερους πόρους.

Στην εφηβεία ειδικά, όταν η πίεση από συνομηλίκους αυξάνεται, το να νιώθει ένας έφηβος ότι μετράει για την οικογένειά του συνδέεται με χαμηλότερη πιθανότητα εμπλοκής σε επικίνδυνες συμπεριφορές, όπως η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η ανάπτυξη εθισμών. Ταυτόχρονα, έχει συσχετιστεί με καλύτερη ψυχολογική ευεξία, περισσότερη ενσυναίσθηση και αυτοσυμπόνια, αίσθηση αποτελεσματικότητας, ανθεκτικότητα, σχολική επίδοση και γενικότερη ικανοποίηση από τη ζωή.

Από πού προκύπτει η αίσθηση ότι «μετράω»

Η αγάπη και η αποδοχή αποτελούν τη βάση. Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι οι σημαντικοί ενήλικες το αγαπούν και το αντιμετωπίζουν με τρόπο που δείχνει ότι έχει σημασία, τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο. Όμως η αίσθηση «μετράω» ισχυροποιείται ιδιαίτερα όταν το παιδί έχει ευκαιρίες να συνεισφέρει πραγματικά. Η συνεισφορά δεν είναι «βοήθεια για να ξεφορτωθούν οι μεγάλοι δουλειές», αλλά εμπειρίες που δείχνουν στο παιδί ότι η συμμετοχή του κάνει διαφορά. Ιδανικά, αυτή η συμμετοχή απλώνεται σε τρία πεδία: στο σπίτι, στο σχολείο και στην ευρύτερη κοινότητα. Έτσι το παιδί βιώνει ότι η αξία του δεν εξαρτάται από έναν μόνο χώρο ή ρόλο.

Ρεαλιστικές στρατηγικές για κάθε ηλικία

Πολλοί γονείς είναι ήδη πιεσμένοι από εργασία, υποχρεώσεις και το πρόγραμμα της οικογένειας. Η ενίσχυση του «μετράω» δεν χρειάζεται να γίνει άλλο ένα δύσκολο project. Μπορεί να χτιστεί με μικρά, σταθερά βήματα που ταιριάζουν στη ρουτίνα.

• Ξεκινήστε νωρίς. Ακόμη και σε μικρές ηλικίες, τα παιδιά μπορούν να συμμετέχουν σε απλές εργασίες στο σπίτι. Η πρόωρη εξοικείωση με μικρές ευθύνες κάνει τη συνεισφορά φυσικό μέρος της καθημερινότητας.
• Δώστε απλές δουλειές σε μικρά παιδιά. Μπορεί να είναι πολύ βασικές: να βάλουν παιχνίδια στη θέση τους, να σκουπίσουν ένα μικρό σημείο, να βοηθήσουν στο στρώσιμο του τραπεζιού. Όταν ολοκληρώνουν, αναγνωρίστε συγκεκριμένα την προσπάθειά τους και πείτε τους ότι είστε περήφανοι.
• Επιμείνετε με ήρεμη ενθάρρυνση. Αν αρνηθούν αρχικά, είναι συνηθισμένο. Συνεχίστε με σταθερότητα και χωρίς ένταση, ώστε το παιδί να καταλάβει ότι η συμμετοχή είναι αναμενόμενη αλλά και εφικτή.
• Συνδέστε προνόμια με υπευθυνότητες. Μπορείτε, για παράδειγμα, να κάνετε τον χρόνο οθόνης εξαρτώμενο από την ολοκλήρωση συγκεκριμένων μικρών εργασιών ή να δώσετε τη δυνατότητα να «κερδίζεται» χρόνος οθόνης μέσα από τη συνεισφορά.
• Βάλτε από νωρίς την κοινότητα στο πρόγραμμα. Παιδιά τεσσάρων ή πέντε ετών μπορούν να συμμετέχουν σε απλές δράσεις, όπως καθαρισμούς γειτονιάς ή συγκέντρωση ρούχων και ειδών για δωρεά. Σημαντικό είναι να εξηγείτε με απλά λόγια τι κάνουν και γιατί έχει αξία.
• Για μεγαλύτερα παιδιά, οργανώστε εβδομαδιαίο εθελοντισμό. Μερικές ώρες την εβδομάδα με οικογενειακή συμμετοχή μπορεί να γίνει μέσω τοπικών οργανώσεων, φορέων ή δομών της κοινότητας. Συζητήστε τι προσφέρει αυτή η δράση στους άλλους και γιατί επιλέγετε να αφιερώνετε χρόνο σε αυτή.
• Δώστε στους εφήβους επιλογές με νόημα. Αναζητήστε ευκαιρίες που ταιριάζουν στα ενδιαφέροντά τους: δράσεις σε δομές φροντίδας, προγράμματα πρώτων βοηθειών, εκπαίδευση σε βασικές δεξιότητες ασφάλειας ή οργανωμένες εθελοντικές ομάδες. Όπου είναι δυνατό, κάντε τις πρώτες ώρες μαζί τους για να μειωθεί το άγχος της αρχής.

Το πιο σημαντικό μήνυμα που παίρνει το παιδί

Το ζητούμενο είναι το παιδί να βιώνει, έμπρακτα, ότι η παρουσία του έχει επίδραση: στο σπίτι επειδή συνεισφέρει, στο σχολείο επειδή συμμετέχει, και στην κοινότητα επειδή βοηθά άλλους ανθρώπους.

Με τον χρόνο, αυτή η εμπειρία μετατρέπεται σε εσωτερική πεποίθηση. Και αυτή η πεποίθηση μπορεί να λειτουργήσει ως στήριγμα σε περιόδους πίεσης, κοινωνικών δυσκολιών ή αμφιβολίας, βοηθώντας το παιδί να σταθεί με περισσότερη αυτοπεποίθηση και ισορροπία.