Οι ειδικοί σε δραστηριότητες παιδικής ηλικίας λένε ότι πάρα πολλά παιδιά χάνουν χρόνο

Όταν έμαθα ότι ήμουν έγκυος με την κόρη μου, που είναι τώρα 7 ετών, εγώ και ο σύζυγός μου ζούσαμε σε ένα μικρό διαμέρισμα στην Κυψέλη. Δεν υπήρχε καν επιπλέον υπνοδωμάτιο, πόσο μάλλον αυλή ή έστω μπαλκόνι.

Λίγους μήνες πριν γεννηθεί, μετακομίσαμε στα προάστια και φαντάστηκα μια καθημερινότητα σαν τη δική μου παιδική ηλικία. Ποδήλατο στη γειτονιά, αυτοσχέδιες «αποστολές» στην πίσω αυλή και παράπονα όταν ερχόταν η ώρα να μπούμε μέσα για φαγητό. Στην πράξη, όμως, αποδείχτηκε ότι δεν είναι τόσο απλό.

Γιατί το παιχνίδι έξω συχνά γίνεται δύσκολο στην καθημερινότητα

Για πολλές οικογένειες σήμερα, το «πάμε έξω» ακούγεται υπέροχο, αλλά σκοντάφτει στην κούραση και στο πρόγραμμα. Μετά τη δουλειά, δεν είναι πάντα εύκολο να ξαναφορέσεις παπούτσια και να οργανώσεις μια έξοδο. Τα παιδιά, από την άλλη, μπορεί να προτιμούν να «χαλαρώσουν» σε μια οθόνη αντί να πάνε μέχρι το πάρκο.

Υπάρχει και ο παράγοντας της ανησυχίας. Πολλοί γονείς δυσκολεύονται να αφήσουν ένα παιδί να παίξει έξω χωρίς επίβλεψη, ειδικά αν μένουν σε δρόμο με κίνηση. Ακόμη και μικρές δραστηριότητες, όπως κιμωλία στο πεζοδρόμιο ή στην είσοδο του σπιτιού, μπορεί να συνοδεύονται από το «τι θα πουν οι άλλοι;».

Αυτό συχνά μετατρέπει την κοινωνικοποίηση σε «έργο οργάνωσης», με προγραμματισμένα playdates, συνήθως σε εσωτερικούς χώρους. Σε παλαιότερες εποχές, το παιχνίδι έξω ήταν πιο αυθόρμητο: μια βόλτα με ποδήλατο αρκούσε για να βρεθούν κι άλλα παιδιά στην πορεία. Σήμερα, για αρκετές οικογένειες, ο αυθορμητισμός αυτός έχει μειωθεί.

Το ζήτημα μπορεί να είναι ακόμη πιο φορτισμένο για οικογένειες με παιδιά διαφορετικών φυλετικών ή κοινωνικών εμπειριών, όπου οι φόβοι για παρεξηγήσεις και συστημικές πιέσεις είναι πραγματικοί. Για κάποιους γονείς, η σκέψη μιας καταγγελίας ή μιας δυσάρεστης εμπλοκής με υπηρεσίες παιδικής προστασίας λειτουργεί αποτρεπτικά.

Γιατί το παιχνίδι στη φύση ωφελεί σώμα, εγκέφαλο και διάθεση

Όποια κι αν είναι η αιτία, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα παιδιά σήμερα αντιμετωπίζουν ένα «έλλειμμα υπαίθριου παιχνιδιού». Η Traci S. Williams, PsyD, πιστοποιημένη ψυχολόγος, αναφέρει ότι τα παιδιά περνούν σαφώς λιγότερο χρόνο έξω απ’ ό,τι οι γονείς τους. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι χάνουν σημαντικά οφέλη στη σωματική υγεία, στη σκέψη και στις κοινωνικοσυναισθηματικές δεξιότητες.

Σωματικά, η κίνηση έξω βοηθά τα παιδιά να εκτονώσουν ενέργεια και να στηρίξουν την καρδιοαναπνευστική υγεία. Συνδέεται επίσης με καλύτερη ποιότητα ύπνου και με την όρεξη. Η δραστηριότητα στην ύπαιθρο λειτουργεί σαν φυσική «έξοδος» από την καθιστική ρουτίνα.

Η Dr. Williams εξηγεί ότι δραστηριότητες όπως περπάτημα, τρέξιμο, άλματα και σκαρφάλωμα χτίζουν μυϊκή δύναμη. Παράλληλα, ενισχύουν την αίσθηση του χώρου, την ισορροπία και τον συντονισμό. Επιπλέον, η έκθεση στο φως του ήλιου συμβάλλει στη βιταμίνη D, σημαντική για την υγεία των οστών και τη διάθεση.

Υπάρχει και ένα όφελος που συζητιέται όλο και περισσότερο: η υγεία των ματιών. Ο χρόνος έξω βοηθά τα μάτια να εστιάζουν σε αντικείμενα μακριά, μειώνοντας την καταπόνηση από κοντινές αποστάσεις. Η Dr. Williams σημειώνει ότι παιδιά που περνούν μόλις μία ώρα την ημέρα σε εξωτερικό χώρο μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο εμφάνισης μυωπίας κατά πάνω από 14%.

Σε γνωστικό επίπεδο, η Karina Linch, chief product officer στο BrainPOP, αναφέρει ότι η παραμονή έξω είναι χαλαρωτική και μειώνει το στρες. Η επαφή με τη φύση μπορεί να συμβάλει στη μείωση της καταθλιπτικής διάθεσης, στη βελτίωση του mood και στην ενίσχυση της συγκέντρωσης.

Η Linch τονίζει επίσης ότι το παιχνίδι έξω ενθαρρύνει την περιέργεια και τις παρατηρητικές δεξιότητες. Ένα παιδί μπορεί να απορροφηθεί παρακολουθώντας μυρμήγκια ή να θέλει να δει τι υπάρχει κάτω από μια πέτρα. Όταν οι ενήλικες «μιλούν δυνατά» για όσα βλέπουν μαζί με το παιδί, το βοηθούν να συνδέσει λέξεις με εμπειρίες.

Το κοινωνικό και συναισθηματικό κομμάτι είναι εξίσου κρίσιμο, ειδικά όταν το παιχνίδι γίνεται με άλλα παιδιά. Το υπαίθριο παιχνίδι διδάσκει συνεργασία, επικοινωνία, τήρηση κανόνων και διαχείριση νίκης και ήττας. Η Cara Goodwin, PhD, κλινική ψυχολόγος και συγγραφέας του What to Do When You Feel Like Hitting, υπογραμμίζει ότι το παιχνίδι έξω είναι συχνά ανοιχτού τύπου, δημιουργικό και ενεργοποιεί όλες τις αισθήσεις.

Πώς να γίνει το υπαίθριο παιχνίδι πιο ρεαλιστικό στο πρόγραμμα

Όπου είναι εφικτό, οι ειδικοί προτείνουν να στοχεύουν οι γονείς σε τουλάχιστον 30 λεπτά έξω την ημέρα. Αν αυτό φαίνεται δύσκολο, η Dr. Williams προτείνει να ενταχθεί στη ρουτίνα, όπως ένας απογευματινός περίπατος ή μια γρήγορη βόλτα με ποδήλατο στη γειτονιά. Στα Σαββατοκύριακα, περισσότερος χρόνος έξω μπορεί να χωρέσει πιο φυσικά.

Ένα ακόμη πρακτικό βήμα είναι να μην παρουσιάζεται το «έξω» ως τιμωρία. Η Dr. Williams επισημαίνει ότι απειλές του τύπου «βγες έξω γιατί κάνεις φασαρία» μπορούν να δημιουργήσουν αρνητικό συνειρμό. Αντίθετα, το παιχνίδι έξω μπορεί να γίνει μέρος της δομής της ημέρας, όπως όσο ετοιμάζεται το δείπνο ή πριν αρχίσουν τα μαθήματα.

Η Lauren Vien, MEd, play expert, προτείνει να «μεταφερθούν» καθημερινές δραστηριότητες σε εξωτερικό χώρο όταν γίνεται. Μικρά σνακ, γεύματα, διάβασμα ή ακόμη και ένα σύντομο οικογενειακό περπάτημα μετά το φαγητό μπορούν να αυξήσουν τον χρόνο έξω χωρίς ιδιαίτερη οργάνωση.

Δείτε Επίσης

3 Ιουνίου γιορτάζουμε την Παγκόσμια Μέρα Ποδηλάτου

Οθόνες, παραδείγματα ενηλίκων και χώροι εξερεύνησης

Η Jeanne Bennett, board chair του Columbia Play Project, υπογραμμίζει τη σημασία του περιορισμού του screen time και της ενθάρρυνσης για παιχνίδι έξω. Τονίζει, όμως, ότι οι ενήλικες χρειάζεται να δίνουν το παράδειγμα. Αν ο γονιός κάθεται και «σκρολάρει» όσο το παιδί παίζει, το μήνυμα χάνεται.

Η Bennett προτείνει επίσης τη δημιουργία ενός «εξερευνητικού» χώρου παιχνιδιού στην αυλή ή σε πάρκο με γείτονες. «Χαλαρά υλικά» όπως κουτάλια, μπολ, δοσομετρητές, χαρτόκουτα, ξύλινα τουβλάκια, τσουγκράνες ή παιχνίδια άμμου μπορούν να οδηγήσουν σε ατελείωτα σενάρια. Χρήσιμες είναι και μικρές προκλήσεις, όπως «φτιάξε τον ψηλότερο πύργο» ή «μπορείς να δημιουργήσεις μια τσουλήθρα για τις κούκλες στο χώμα;».

Ιδέες για «παιδιά πόλης» και για πιο ανεξάρτητο παιχνίδι

Ακόμη και στο κέντρο μιας πόλης, ο χρόνος έξω είναι απαραίτητος. Μπορούν να βοηθήσουν απλές ιδέες όπως κυνήγι θησαυρού ή «I Spy» στη διαδρομή με τα πόδια. Η Dr. Williams προτείνει τοπικές παιδικές χαρές, μονοπάτια, σημεία για ψάρεμα ή πικνίκ στο πάρκο, ενώ τον χειμώνα δραστηριότητες όπως παιχνίδι στο χιόνι ή έλκηθρο.

Η Bennett προτείνει ακόμη να γίνει «εκδρομή» η επίσκεψη στη λαϊκή αγορά ή να αναζητηθούν με συγκοινωνία πιο φυσικοί χώροι, όπως πάρκα ή καταφύγια άγριας ζωής. Μια έξοδος με κιάλια και πικνίκ μπορεί να μετατρέψει το απλό «πάμε έξω» σε εμπειρία. Αναφέρει επίσης επιλογές όπως Παιδικό Μουσείο ή ζωολογικός κήπος, με ερώτηση για μειωμένα εισιτήρια όπου υπάρχουν.

Το ανεξάρτητο, αδόμητο παιχνίδι έξω είναι ιδιαίτερα σημαντικό, σύμφωνα με την Dr. Goodwin, γιατί βοηθά τα παιδιά να ρυθμίζουν τη συμπεριφορά και τα συναισθήματά τους. Ενισχύει επίσης την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων και την αυτονομία στην αναζήτηση χαράς. Η Vien σημειώνει ότι οι εξωτερικοί χώροι προσφέρουν φυσικά «ερεθίσματα» για σκαρφάλωμα, κουβάλημα, πιτσίλισμα και εξερεύνηση.

Για να στηριχθεί αυτό, οι γονείς μπορούν να είναι κοντά χωρίς να καθοδηγούν συνεχώς. Μια πρακτική λύση είναι να βγει ο ενήλικας έξω με το λάπτοπ ή με μια απλή δουλειά, παρατηρώντας αντί να οργανώνει. Επίσης, μπορούν να αξιοποιηθούν τα ενδιαφέροντα του παιδιού: σκίτσο φυτών και εντόμων, παιχνίδι με αυτοκινητάκια σε «δρόμους» από χώμα ή κατασκευές με κλαδιά και πέτρες.

Το παιχνίδι έξω ωφελεί και τους γονείς

Ο χρόνος σε εξωτερικό χώρο μπορεί να βοηθήσει και τους γονείς να νιώσουν πιο παρόντες. Η Vien εξηγεί ότι προσφέρει μια φυσική απόσταση από οθόνες, δουλειές και λίστες υποχρεώσεων, ενισχύοντας τη σύνδεση μέσα στην οικογένεια. Μερικές φορές, το πιο δύσκολο βήμα είναι απλώς να ανοίξει η πόρτα.

• Κηπουρική
• Κυνηγητό
• Τραμπολίνο
• Ποδήλατο/τρίκυκλο/πατίνι
• Σκαρφάλωμα σε δέντρα
• Ζωγραφική με κιμωλία
• Πέταγμα χαρταετού
• Ποδόσφαιρο, αμερικανικό ποδόσφαιρο, βόλεϊ
• Επισκέψεις σε παιδικές χαρές
• Συλλογή φύλλων, κλαδιών ή σπόρων για κατασκευές
• Σχοινάκι
• Κυνήγι θησαυρού
• Μικροί ντετέκτιβ
• «Βαφή» χιονιού με νερό και χρώμα ζαχαροπλαστικής
• Διαγωνισμός χιονόμπαλας
• Σαπουνόφουσκες
• Παρατήρηση σύννεφων και εύρεση σχημάτων
• Σταθμός μεταγγίσεων με νερό/τραπέζι νερού/δίσκος με άμμο
• Πλύσιμο παλιών παιχνιδιών με νερό σε πλαστικό δοχείο
• Ζωγραφική με νερό στο έδαφος