Πώς να μεγαλώσετε ένα πολύ ευαίσθητο αγόρι (χωρίς να «σκληρύνετε» τα συναισθήματά του)

Το να μεγαλώνετε ένα ευαίσθητο αγόρι μπορεί να σας φαίνεται βαρύ – ιδίως μέσα σε μια κουλτούρα που συχνά «μαθαίνει» στα αγόρια να μη δείχνουν συναίσθημα. Αν ψάχνετε τρόπους να στηρίξετε ένα πολύ ευαίσθητο παιδί χωρίς να το κάνετε να κλειστεί στον εαυτό του, δεν είστε μόνοι.

Όταν αποφάσισα να μείνω στο σπίτι ως μαμά, είχα στο μυαλό μου ένα πολύ συγκεκριμένο σενάριο. Το μωρό θα κοιμόταν ήσυχα στο κρεβατάκι του, κι εγώ θα προλάβαινα να βάλω μια τάξη, να κλείσω εκκρεμότητες και να μαγειρέψω για όλους.

Λίγο μετά τη γέννηση του γιου μας, η πραγματικότητα έμοιαζε αλλιώς. Ήμουν εξαντλημένη, και το μωρό μου δεν κοιμόταν σχεδόν καθόλου μόνο του – πάνω από 10 λεπτά ήταν σπάνιο.

Έκλαιγε πολύ και θήλαζε για μεγάλα διαστήματα, μέρα και νύχτα. Έφτανα μετά βίας να φάω ένα σάντουιτς, πόσο μάλλον να ετοιμάσω κανονικό γεύμα.

Το στοιχείο που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν ότι τρομάζε εύκολα. Είχα δει μωρά να κοιμούνται σε θορυβώδη εστιατόρια ή σε σπίτια γεμάτα κόσμο – όχι όμως το δικό μου.

Ξυπνούσε με το παραμικρό και ενοχλούνταν ακόμη και από ήχους όπως το «κλικ» του κλιματιστικού (που στο Τέξας δούλευε συχνά). Για να κοιμηθεί πάνω από 10 λεπτά, έπρεπε να αναπηδάω σε μπάλα γυμναστικής, με εκείνον δεμένο πάνω μου σε μάρσιπο.

Ειλικρινά πίστευα ότι κάτι έκανα λάθος ή ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με εκείνον. Έψαξα αμέτρητα στο Google, μέχρι και τη φράση «ο γιος μου είναι πολύ ευαίσθητος και συναισθηματικός».

Διάβασα βιβλία για γονείς και άρθρα, αλλά τίποτα δεν μου έδωσε μια ολοκληρωμένη απάντηση. Αυτό που με βοήθησε περισσότερο ήταν τελικά ο χρόνος και η παρατήρηση.

Τι σημαίνει «ευαίσθητο αγόρι»

Ένα ευαίσθητο αγόρι είναι παιδί με ιδιοσυγκρασία που συνδέεται με βαθιά επεξεργασία εμπειριών, υψηλή ενσυναίσθηση και τάση για υπερδιέγερση. Συνήθως δεν πρόκειται για «πρόβλημα» που χρειάζεται διόρθωση, αλλά για χαρακτηριστικά της προσωπικότητάς του.

Μέσα από την εκπαίδευσή μου στην παιδική ανάπτυξη έμαθα περισσότερα για την ιδιοσυγκρασία. Σιγά-σιγά κατάλαβα ότι η ευαισθησία του γιου μου ήταν μέρος του τρόπου που είναι φτιαγμένος.

Καθώς μεγάλωνε, έβλεπα πιο καθαρά πώς αλληλεπιδρά με τον κόσμο. Ήταν πολύ παρατηρητικός, ενοχλούνταν από συγκεκριμένους ήχους ή υφές και υπερδιεγειρόταν εύκολα.

Με τον χρόνο διαπιστώσαμε επίσης ότι ήταν ιδιαίτερα επιλεκτικός στο φαγητό και ότι δυσκολευόταν όταν άλλαζε η ρουτίνα—όπως ένας χαμένος υπνάκος ή ένα βραδινό ύπνο που αργούσε.

Τι δείχνει η έρευνα για τα πολύ ευαίσθητα παιδιά

Αν αναγνωρίζετε το παιδί σας σε αυτά, είναι πιθανό να μεγαλώνετε κι εσείς ένα πολύ ευαίσθητο παιδί. Τα τελευταία χρόνια υπάρχουν περισσότερα δεδομένα γύρω από τις ανάγκες τους και τους τρόπους υποστήριξης.

Οι ερευνητές περιγράφουν συχνά τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά που εμφανίζονται στα πολύ ευαίσθητα παιδιά:

• Βάθος επεξεργασίας: αντιλαμβάνονται καταστάσεις σε μεγαλύτερο βάθος, σκέφτονται πολλές πιθανότητες και συχνά χρειάζονται χρόνο πριν ανταποκριθούν.
• Εύκολη υπερδιέγερση: επειδή επεξεργάζονται πολλά ερεθίσματα, «γεμίζουν» γρήγορα όταν υπάρχουν πολλά νέα δεδομένα γύρω τους.
• Συναισθηματική αντιδραστικότητα και ενσυναίσθηση: επηρεάζονται έντονα, καταλαβαίνουν τα συναισθήματα των άλλων και μπορεί να κλαίνε πιο εύκολα.
• Επίγνωση λεπτών ερεθισμάτων: προσέχουν μικρές αλλαγές στο περιβάλλον και το νευρικό τους σύστημα μπορεί να υπερφορτωθεί.

Αξίζει να τονιστεί ότι, γενικά, τα πολύ ευαίσθητα παιδιά δεν έχουν κάποια διαγνωσμένη διαταραχή επεξεργασίας ή άλλο υποχρεωτικά παθολογικό ζήτημα. Αν έχετε ανησυχίες, είναι πάντα χρήσιμο να τις συζητήσετε με τον/την γιατρό σας, αλλά η υψηλή ευαισθησία όπως περιγράφεται εδώ θεωρείται ιδιοσυγκρασιακή τάση.

Μερικές ενδείξεις που συναντώνται συχνά σε ευαίσθητα αγόρια είναι οι ακόλουθες:

• Υπερφορτώνονται από θόρυβο, έντονη κίνηση ή πολλές δραστηριότητες μαζί.
• Έχουν δυνατές συναισθηματικές αντιδράσεις που μοιάζουν «μεγαλύτερες» από το γεγονός.
• Δείχνουν υψηλή ενσυναίσθηση προς ανθρώπους και ζώα.
• Παρατηρούν λεπτομέρειες που άλλοι δεν προσέχουν.

Γιατί το «να τον σκληρύνετε» συνήθως δεν βοηθά

Κάθε ιδιοσυγκρασία έχει δυσκολίες και δυνατά σημεία. Όμως τα πολύ ευαίσθητα αγόρια συχνά συναντούν επιπλέον εμπόδια εξαιτίας της πολιτισμικής αντίληψης για τους ρόλους φύλου.

Σε πολλά περιβάλλοντα, τα αγόρια «πρέπει» να δείχνουν μόνο δύναμη. Η λύπη ή ο φόβος θεωρούνται ανεπιθύμητα, και το μήνυμα που περνάει είναι ότι το συναίσθημα είναι αδυναμία.

Έτσι, αγόρια που κλαίνε εύκολα, που πιάνουν τον τόνο της διάθεσης των άλλων ή που υπερδιεγείρονται, παρεξηγούνται και πιέζονται να αλλάξουν.

Συχνά, τρίτοι (ακόμη και συγγενείς) θα πουν στους γονείς να τον «σκληρύνουν». Αν όμως δούμε τι γνωρίζουμε για την ιδιοσυγκρασία, γίνεται πιο ξεκάθαρο γιατί αυτό δεν είναι ούτε ρεαλιστικό ούτε βοηθητικό.

Κάποιες τάσεις είναι σε έναν βαθμό έμφυτες. Τα παιδιά αλλάζουν, ωριμάζουν και μαθαίνουν δεξιότητες, αλλά δεν «αντικαθιστούν» την προσωπικότητά τους με πίεση.

Όπως δεν γίνεται ένας εσωστρεφής να γίνει εξωστρεφής απλώς επειδή τον σπρώχνουμε διαρκώς σε κοινωνικές καταστάσεις, έτσι και ένα ευαίσθητο αγόρι δεν «σκληραίνει» όταν του ζητάμε να καταπιέζει αυτά που νιώθει.

Επιπλέον, μια τέτοια προσπάθεια μπορεί να του στερήσει σημαντικά θετικά στοιχεία. Τα πολύ ευαίσθητα αγόρια συχνά έχουν βάθος σκέψης, δημιουργικότητα, παρατηρητικότητα και—ίσως το πιο κρίσιμο—έντονη ενσυναίσθηση.

Στρατηγικές γονεϊκότητας που στηρίζουν ένα ευαίσθητο αγόρι

Ο στόχος δεν είναι να «αλλάξουμε» το παιδί, αλλά να το βοηθήσουμε να ζει καλύτερα με τα χαρακτηριστικά του. Παράλληλα, θέλουμε να το προετοιμάσουμε για έναν κόσμο που δεν ανταμείβει πάντα την ευαισθησία.

1) Μην τιμωρείτε το συναίσθημα

Τα ευαίσθητα αγόρια συχνά βιώνουν ΜΕΓΑΛΑ συναισθήματα. Όταν θυμώνει, μπορεί να θυμώνει πολύ· όταν στενοχωριέται, να βυθίζεται.

Είναι φυσικό να θέλετε να σταματήσει γρήγορα αυτή η ένταση. Όμως αυτό που βοηθά είναι η καθοδήγηση μέσα από το συναίσθημα, όχι η τιμωρία του.

«Όταν οι μικροί άνθρωποι κατακλύζονται από μεγάλα συναισθήματα, είναι δική μας δουλειά να μοιραστούμε την ηρεμία μας, όχι να συμμετέχουμε στο χάος τους.»

Δεν μπορούμε να «ελέγξουμε» το συναίσθημα με συνέπειες. Μπορούμε, όμως, να δώσουμε λέξεις, να ακούσουμε, να δείξουμε τρόπους αποφόρτισης και να χτίσουμε ασφάλεια.

2) Διδάξτε τον να αναγνωρίζει και να προστατεύει τα όριά του

Η υπερδιέγερση είναι συχνή, ειδικά στα μικρότερα παιδιά που δεν ξέρουν ακόμη να την αναγνωρίζουν. Ο γιος μου, για παράδειγμα, είναι ευαίσθητος αλλά και κοινωνικός, και μπορεί να πιέζει τον εαυτό του μέχρι να «αδειάσει».

Μας πήρε χρόνο να συνδέσουμε τις εκρήξεις μετά το σχολείο ή μετά από μια γεμάτη μέρα με τον συνδυασμό κοινωνικής έντασης και υπερδιέγερσης. Σήμερα δουλεύουμε μαζί του στο να κάνει παύσεις, να ζητά χρόνο και να αποφορτίζεται πριν φτάσει στο «όριο».

Κάποια ευαίσθητα αγόρια είναι πιο εσωστρεφή και χρειάζονται ήσυχο χρόνο. Άλλα, λόγω ενσυναίσθησης, μπορεί να δίνουν συνεχώς στους άλλους και να εξαντλούνται.

Στην αρχή οι γονείς συχνά βάζουν τα όρια για λογαριασμό τους. Με την ωρίμανση, το παιδί μπορεί να μάθει γιατί χρειάζεται ξεκούραση, ησυχία και συναισθηματική αποφόρτιση—και αυτό είναι ενδυναμωτικό.

3) Αναδείξτε τις «υπερδυνάμεις» της ευαισθησίας

Όταν η συναισθηματικότητα αντιμετωπίζεται ως αδυναμία, ένα παιδί μπορεί να γίνει στόχος. Γι’ αυτό έχει αξία να μάθει ότι η ευαισθησία και η ενσυναίσθηση είναι πηγή δύναμης.

Η ευαισθησία σε ήχους και υφές μπορεί να κάνει δύσκολους τους θορυβώδεις χώρους, αλλά μπορεί επίσης να ενισχύει την απόδοση σε δημιουργικές δραστηριότητες όπως η μουσική, η ζωγραφική ή η κινηματογράφηση.

Η προσοχή στη λεπτομέρεια μπορεί να φέρει τελειομανία, αλλά όταν κατευθυνθεί σωστά μπορεί να γίνει δεξιότητα σε τέχνες, αθλήματα ή γραφή.

Πώς μπορεί ένα ευαίσθητο αγόρι να ανθίσει στην πράξη

Το μωρό που έκλαιγε συνέχεια είναι πλέον ένας υπερδραστήριος έφηβος που αγαπά το ποδόσφαιρο. Οι προκλήσεις της ευαισθησίας δεν εξαφανίστηκαν, αλλά μαθαίνει να τις διαχειρίζεται καλύτερα.

Η φύση του τον βοηθά να είναι καλός φίλος, προσεκτικός συμπαίκτης και τρυφερός με μικρότερα παιδιά στην οικογένεια. Παρατηρεί πράγματα που άλλοι προσπερνούν και συχνά «πιάνει» τη διάθεση του χώρου.

Πρόσφατα έκανε μόνος του ένα διάλειμμα από το παιχνίδι και είπε στον φίλο του: «Είχα μια δύσκολη μέρα, χρειάζομαι λίγο χρόνο να ηρεμήσω». Η εκμάθηση της θέσπισης ορίων φαίνεται στην καθημερινότητα.

Κάθε παιδί έχει ιδιοσυγκρασιακές τάσεις που το κάνουν μοναδικό. Στα ευαίσθητα αγόρια, αυτή η μοναδικότητα συχνά ξεχωρίζει περισσότερο λόγω στερεοτύπων που υποτιμούν τέτοια χαρακτηριστικά.

Ο ρεαλιστικός στόχος δεν είναι να αφήσουν την ευαισθησία τους στην άκρη, αλλά να μάθουν να τη χρησιμοποιούν. Και να μεγαλώσουν γνωρίζοντας ότι η ευαισθησία μπορεί να είναι αληθινή πηγή δύναμης.