Μελέτη στη Σουηδία: Η ψυχική υγεία των πατέρων επιβαρύνεται περισσότερο περίπου έναν χρόνο μετά τη γέννηση

Η μετάβαση στην πατρότητα μπορεί να φέρει βαθιά χαρά, τρυφερότητα και αίσθηση σκοπού — και ταυτόχρονα, νέες ευθύνες και πιέσεις που δεν είναι πάντα ορατές απ’ έξω. Σε αυτό το πλαίσιο, μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο JAMA Network Open φωτίζει ένα ενδιαφέρον μοτίβο: στη Σουηδία, οι πατέρες φαίνεται να έχουν μικρότερη πιθανότητα να λάβουν ψυχιατρική διάγνωση κατά την εγκυμοσύνη της συντρόφου τους και στους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση. Όμως, με την πάροδο του χρόνου, το μοτίβο αντιστρέφεται.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, περίπου έναν χρόνο μετά τον τοκετό καταγράφεται αύξηση στις διαγνώσεις κατάθλιψης και σε καταστάσεις που σχετίζονται με στρες. Αυτό δεν σημαίνει ότι «κάτι πάει λάθος» με τον νέο πατέρα· αντίθετα, υπενθυμίζει ότι η προσαρμογή είναι μια διαδικασία και ότι η ανάγκη για υποστήριξη δεν έχει πάντα σταθερό χρονοδιάγραμμα.

Τι εξέτασε η μελέτη

Οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από περισσότερους από 1 εκατομμύριο πατέρες στη Σουηδία, των οποίων τα παιδιά γεννήθηκαν μεταξύ 2003 και 2021. Χρησιμοποιώντας συνδεδεμένα εθνικά μητρώα, παρακολούθησαν το πότε οι άνδρες έλαβαν νέες ψυχιατρικές διαγνώσεις, ξεκινώντας από έναν χρόνο πριν από την εγκυμοσύνη και συνεχίζοντας μέχρι το παιδί να φτάσει στην ηλικία του ενός έτους.

Με απλά λόγια, η μελέτη δεν ρώτησε τους πατέρες πώς νιώθουν, αλλά κατέγραψε πότε εμφανίστηκαν κλινικές διαγνώσεις στο σύστημα υγείας. Αυτό έχει αξία, γιατί δείχνει πότε οι άνθρωποι φτάνουν στο σημείο να χρειαστούν και να λάβουν επίσημη φροντίδα — αν και, όπως επισημαίνουν οι ίδιοι οι ερευνητές, μπορεί να μην περιλαμβάνει όσους δεν ζήτησαν βοήθεια ή δεν είχαν πρόσβαση σε αυτή.

Τι βρήκαν οι ερευνητές

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι ψυχιατρικές διαγνώσεις ήταν λιγότερο συχνές κατά την εγκυμοσύνη και στους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση, σε σύγκριση με τον χρόνο πριν από την εγκυμοσύνη. Όταν το παιδί πλησίασε τον έναν χρόνο, οι διαγνώσεις που σχετίζονται με άγχος και με χρήση ουσιών είχαν επιστρέψει στα προ-εγκυμοσύνης επίπεδα.

Η διαφορά εντοπίστηκε αλλού: η κατάθλιψη και οι διαταραχές που συνδέονται με στρες παρουσίασαν πιο καθαρή αύξηση, με άνοδο πάνω από 30% σε σχέση με τα ποσοστά πριν από την εγκυμοσύνη. Η «καθυστερημένη» αυτή αύξηση θεωρήθηκε απρόσμενη και τονίζει ότι η ψυχική επιβάρυνση μπορεί να κορυφωθεί αφού περάσει το πρώτο, πιο «ορατό» διάστημα προσαρμογής.

Το σημαντικό μήνυμα εδώ είναι ότι η ευαλωτότητα μπορεί να εμφανιστεί αργότερα — και ότι η φροντίδα δεν χρειάζεται να σταματά μετά τους πρώτους μήνες.

Γιατί μπορεί να συμβαίνει αυτή η καθυστέρηση

Η πρώιμη γονεϊκότητα συχνά συνδυάζει πολλαπλές αλλαγές: λιγότερο ύπνο, νέους ρόλους, οικονομική πίεση, μετατοπίσεις στη σχέση, και λιγότερο χρόνο για φίλους, ξεκούραση ή δραστηριότητες που «γεμίζουν μπαταρίες». Στους πρώτους μήνες, υπάρχει συχνά κινητοποίηση από το περιβάλλον (οικογένεια, υπηρεσίες υγείας, άδειες, επισκέψεις). Αργότερα, όταν η καθημερινότητα γίνεται πιο απαιτητική και η στήριξη μπορεί να μειωθεί, ο/η γονέας μπορεί να νιώσει ότι πρέπει «να τα καταφέρει» χωρίς να ενοχλεί.

Δεν βιώνουν όλοι οι πατέρες την ίδια εμπειρία. Άλλοι νιώθουν μεγάλη σύνδεση και χαρά, άλλοι άγχος ή απομόνωση, και πολλοί ένα μείγμα όλων αυτών. Όλα αυτά τα συναισθήματα μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να ακυρώνουν την αγάπη για το παιδί.

Συμπτώματα

Χωρίς να κάνουμε διαγνώσεις, υπάρχουν ορισμένα σημάδια που αξίζει να προσέξεις — ιδιαίτερα καθώς πλησιάζει ή περνά ο πρώτος χρόνος. Μερικά μπορεί να μοιάζουν «σιωπηλά» ή να εκφράζονται διαφορετικά από ό,τι περιμένει κανείς.

• Επίμονη θλίψη, κενό ή αίσθηση ότι «δεν νιώθω τίποτα».
• Ευερεθιστότητα, θυμός ή χαμηλή ανοχή σε μικρά καθημερινά ερεθίσματα.
• Δυσκολία στον ύπνο (πέρα από την αναμενόμενη κούραση) ή εξάντληση που δεν υποχωρεί.
• Απόσυρση από φίλους/οικογένεια, απώλεια ενδιαφέροντος για πράγματα που πριν έδιναν χαρά.
• Αίσθηση ανεπάρκειας, υπερβολική ενοχή ή σκέψεις ότι «είμαι βάρος».
• Αύξηση στη χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών ως τρόπος «να αντέξω» ή «να ηρεμήσω».
• Δυσκολία σύνδεσης με το μωρό ή έντονο άγχος γύρω από τον γονεϊκό ρόλο.

Αν κάτι από αυτά σε αγγίζει, δεν είσαι μόνος/η και δεν χρειάζεται να το κουβαλήσεις χωρίς στήριξη.

Στρατηγικές Αντιμετώπισης

Η υποστήριξη δεν είναι «πολυτέλεια» — είναι μέρος της φροντίδας της οικογένειας. Μερικά πρακτικά βήματα που συχνά βοηθούν:

• Μίλα νωρίς και συγκεκριμένα: με/τη σύντροφο, έναν φίλο/μια φίλη, ή έναν/μια επαγγελματία ψυχικής υγείας. Μερικές φορές το «δεν είμαι καλά τελευταία» είναι αρκετό για να ανοίξει μια πόρτα.
• Διεκδίκησε ύπνο και ανάπαυση: ακόμη και μικρά «παράθυρα» ξεκούρασης, όταν οργανώνονται από κοινού, κάνουν διαφορά.
• Μοίρασε τη νοητική εργασία: λίστες, υπενθυμίσεις, ραντεβού, προμήθειες. Η κόπωση δεν είναι μόνο σωματική.
• Χτίσε μικρές ρουτίνες σύνδεσης με το παιδί που να ταιριάζουν σε εσένα (μπάνιο, βόλτα, τάισμα, διάβασμα). Η σχέση χτίζεται σταδιακά.
• Αναζήτησε ομάδες γονέων ή κοινότητες (δια ζώσης ή online) όπου υπάρχει χώρος για ειλικρίνεια, όχι μόνο «τέλειες» εικόνες.
• Αν υπάρχει χρήση ουσιών ως «λύση», αναζήτησε υποστήριξη με μη-επικριτικό τρόπο. Είναι ένδειξη ότι χρειάζεσαι ανακούφιση, όχι ντροπή.

Τι να θυμάσαι

Η πατρότητα δεν είναι τεστ αντοχής που πρέπει να περάσεις μόνος. Η μελέτη υπενθυμίζει ότι η ανάγκη για ψυχική φροντίδα μπορεί να ενταθεί όταν η κοινωνική προσοχή έχει ήδη μετακινηθεί αλλού, περίπου στον πρώτο χρόνο μετά τη γέννηση. Γι’ αυτό αξίζει να κρατάμε «ανοιχτό το ραντάρ» για τον μπαμπά, τον σύντροφο, τον φίλο, τον συνάδελφο — και για τον εαυτό μας.

Οι ερευνητές τονίζουν επίσης ότι τα δεδομένα βασίζονται σε κλινικές διαγνώσεις, άρα δεν αποτυπώνουν όσους δυσκολεύονται αλλά δεν ζητούν βοήθεια. Αυτό κάνει ακόμη πιο σημαντικό να καλλιεργούμε κουλτούρα φροντίδας: να ρωτάμε, να ακούμε, να δίνουμε χώρο.

Η ευημερία των πατέρων έχει αξία από μόνη της — και ταυτόχρονα ενισχύει τη σταθερότητα, την τρυφερότητα και την ασφάλεια μέσα στην οικογένεια. Η βοήθεια είναι δικαίωμα, όχι αποτυχία.

«Είμαι μια χαρά…»: Γιατί οι νέοι μπαμπάδες κρύβουν την επιλόχεια κατάθλιψη (και πώς να τους βοηθήσεις να ζητήσουν βοήθεια) – Childit