Το παιδί σας δεν είναι τεμπέλικο, απλώς έχει «κολλήσει» στην υπερανάλυση

Είστε στα πρόθυρα νευρικού κλονισμού. Έχετε δοκιμάσει τα πάντα: ενθάρρυνση, παρακάλια, αυστηρότητα, λογικά επιχειρήματα. Κι όμως, το παιδί ή ο έφηβος σας παραμένει «κολλημένος» στην αφετηρία ή στην υπερανάλυση. Απλές σχολικές εργασίες μοιάζουν με βουνό. Μικρές αποφάσεις φαντάζουν τρομακτικές. Σας ρωτάει τα ίδια και τα ίδια πράγματα ξανά και ξανά, και η υπομονή σας εξαντλείται γιατί νιώθετε ότι τα λόγια σας πέφτουν στο κενό.

Από έξω, αυτή η συμπεριφορά μοιάζει εύκολα με τεμπελιά, αναβλητικότητα ή έλλειψη προσπάθειας. Αλλά μέσα στο μυαλό του παιδιού σας, επικρατεί χάος. Είναι η υπερανάλυση. Και μαντέψτε; Αρχίζετε κι εσείς να υπεραναλύετε: «Αν δεν μπορεί να τα καταφέρει τώρα με τα μαθήματα, πώς θα επιβιώσει στην ενήλικη ζωή;».

Η παρεξηγημένη μάχη των ικανών παιδιών

Πολλά παιδιά που χαρακτηρίζονται ως «τεμπέλικα» ή «αδιάφορα» είναι στην πραγματικότητα εξαιρετικά έξυπνα, ευαίσθητα και ευσυνείδητα. Κανένα παιδί δεν ξυπνάει το πρωί σκεπτόμενο: «Τι μπορώ να κάνω σήμερα για να κάνω τη ζωή μου και τη ζωή των γονιών μου δύσκολη;». Αντιθέτως, θέλουν να τα πάνε καλά. Και ακριβώς επειδή το θέλουν τόσο πολύ, το μυαλό τους μπαίνει σε υπερλειτουργία.

Η υπερανάλυση καταλαμβάνει τον εγκέφαλό τους με ερωτήσεις όπως:

• «Κι αν το κάνω λάθος;»
• «Κι αν ξεχάσω τα πάντα μόλις δω το διαγώνισμα;»
• «Κι αν αυτή η εργασία δεν είναι αρκετά καλή;»

Έτσι, παγώνουν. Ίσως ζητούν διαρκώς επιβεβαίωση από εσάς. Ή ίσως προσπαθούν να μουδιάσουν αυτό το άγχος βυθιζόμενοι στα βιντεοπαιχνίδια ή τα social media. Όσο περισσότερο υπεραναλύουν, τόσο περισσότερο «κολλάνε» και τόσο πιο δύσκολο είναι να κάνουν το επόμενο βήμα. Δυστυχώς, εμείς οι γονείς (και συχνά οι εκπαιδευτικοί) εστιάζουμε στη συμπεριφορά που βλέπουμε –την καθυστέρηση, την αντίδραση– και χάνουμε την αόρατη αιτία.

Ο φαύλος κύκλος της εξάρτησης

Δεν υπάρχει τίποτα πιο σπαρακτικό από ένα παιδί που πιστεύει ότι «κάτι δεν πάει καλά με εμένα». Αυτή η πεποίθηση, πολύ περισσότερο από το ίδιο το άγχος, μειώνει την αυτοπεποίθηση και την ανθεκτικότητά του.

Πολλοί γονείς, με την καλύτερη των προθέσεων, προσπαθούν να βοηθήσουν λέγοντας: «Θα πας καλά», «Το ξέρεις αυτό», ή «Απλά ξεκίνα». Αυτό που δεν καταλαβαίνουμε είναι ότι η υπερανάλυση δεν είναι πρόβλημα γνώσης. Είναι ένα νοητικό μποτιλιάρισμα. Όταν το παιδί ακούει αυτές τις παροτρύνσεις, συχνά σκέφτεται: «Δεν μπορώ να τα βγάλω πέρα μόνος μου, χρειάζομαι κάποιον να με σπρώξει». Έτσι, αυτό που ξεκινά ως υποστήριξη, καταλήγει σε εξάρτηση.

Πώς να σπάσετε τον κύκλο: Πρακτικές συμβουλές διαχείρισης

Τα καλά νέα είναι ότι η υπερανάλυση είναι διαχειρίσιμη. Ο στόχος δεν είναι να εξαφανίσουμε την ευαισθησία ή τη βαθιά σκέψη του παιδιού –αυτά είναι χαρίσματα– αλλά να του μάθουμε να βάζει όρια στις σκέψεις του.

Ακολουθούν 5 στρατηγικές για να βοηθήσετε το παιδί σας να ξεμπλοκάρει:

1. Ονομάστε το «Τέρας» Βοηθήστε το παιδί να διαχωρίσει τον εαυτό του από τις σκέψεις του. Πείτε: «Φαίνεται ότι το μυαλό της υπερανάλυσης έχει πάρει το τιμόνι τώρα. Τι σου λέει;». Όταν εξωτερικεύουμε το πρόβλημα, το κάνουμε λιγότερο τρομακτικό.

2. Η τεχνική των “5 λεπτών” Όταν ένα παιδί έχει παγώσει μπροστά σε μια εργασία, το «απλά κάν’ το» φαντάζει αδύνατο. Αντιθέτως, προτείνετε: «Ασχολήσου με αυτό μόνο για 5 λεπτά. Αν μετά από 5 λεπτά θέλεις να σταματήσεις, σταμάτα». Συνήθως, η δυσκολία είναι η αρχή. Μόλις ξεκινήσουν, η ορμή τους παρασύρει.

3. Αποδοχή αντί για καθησυχασμό Αντί να λέτε «Μην ανησυχείς, όλα θα πάνε καλά» (που το παιδί ξέρει ότι δεν μπορείτε να το εγγυηθείτε), πείτε: «Βλέπω ότι ανησυχείς μήπως κάνεις λάθος. Είναι φυσιολογικό να νιώθεις έτσι όταν κάτι σε νοιάζει. Πάμε να δούμε το πρώτο βήμα;». Η αποδοχή του συναισθήματος μειώνει την αντίσταση.

4. Περιορίστε τις επιλογές Η υπερανάλυση τρέφεται από τις πολλές επιλογές (analysis paralysis). Μην ρωτάτε «Τι θες να κάνεις τώρα;». Δώστε δύο συγκεκριμένες επιλογές: «Θέλεις να ξεκινήσεις με τα μαθηματικά ή την έκθεση;». Αυτό μειώνει το νοητικό φορτίο και διευκολύνει τη λήψη αποφάσεων.

5. Εστιάστε στη διαδικασία, όχι στο αποτέλεσμα Επαινέστε την προσπάθεια, όχι την επιτυχία. «Μου άρεσε που κάθισες και προσπάθησες να λύσεις την άσκηση, ακόμα κι αν σε δυσκόλεψε». Αυτό χτίζει την πεποίθηση ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από το «τέλειο» αποτέλεσμα, μειώνοντας τον φόβο της αποτυχίας που τροφοδοτεί την υπερανάλυση.

Το μεγάλο μάθημα από την υπερανάλυση

Όταν ένα παιδί βυθίζεται στην υπερανάλυση, αυτό που χάνει πρώτα δεν είναι η απόδοσή του στο σχολείο. Είναι η αίσθηση ότι είναι ικανό. Όσο πιο γρήγορα αναγνωρίσουμε αυτό το μοτίβο και σταματήσουμε να το βαφτίζουμε «τεμπελιά», τόσο πιο γρήγορα θα μπορέσουμε να ενδυναμώσουμε τα παιδιά μας. Ο στόχος μας είναι να μεγαλώσουμε ανθρώπους που αναγνωρίζουν ότι οι ανησυχητικές τους σκέψεις είναι απλώς σκέψεις – όχι η πραγματικότητα – και ότι έχουν τη δύναμη να προχωρήσουν παρ’ όλα αυτά.

Μπορεί να σας ενδιαφέρει

Διαβάστε ακόμα

Εφηβεία & αλλαγές: Γιατί η αυτοπεποίθηση των εφήβων μπροστά στην αλλαγή είναι το «κλειδί» για την ψυχική τους υγεία – Childit