FOMO στα παιδιά: σημάδια, αιτίες και τρόποι να το αντιμετωπίσουν οι γονείς

Το FOMO, από τα αρχικά των λέξεων “fear of missing out” (φόβος ότι χάνεις κάτι), περιγράφει το συναίσθημα ότι οι άλλοι ζουν πιο ενδιαφέρουσες, γεμάτες ή «σημαντικές» εμπειρίες, ενώ εσύ μένεις απ’ έξω. Αν και οι ενήλικες είναι συχνά εξοικειωμένοι με την έννοια, το FOMO μπορεί να επηρεάσει παιδιά κάθε ηλικίας.

Μπορεί να εμφανιστεί όταν βλέπουν φίλους σε ένα πάρτι, όταν δεν καταφέρνουν να πάνε σε ένα playdate ή όταν παρακολουθούν τι συμβαίνει στα social media. Για πολλά παιδιά, η αίσθηση ότι «χάνουν κάτι» συνδέεται άμεσα με την ανάγκη τους να ανήκουν σε μια παρέα.

Γιατί τα social media εντείνουν το FOMO στα παιδιά

Τα social media τείνουν να «υπερτροφοδοτούν» το FOMO, εξηγεί η ειδικός γονεϊκότητας Irin Rubin, συγγραφέας του The MamaZen Parenting Method και ιδρύτρια του MamaZen app. Τα παιδιά βλέπουν φωτογραφίες συνομηλίκων που φαίνονται κουλ, σε εκδηλώσεις, σε πάρτι ή με ένα νέο gadget που μοιάζει «απαραίτητο».

Αυτό που συχνά δεν αντιλαμβάνονται είναι ότι το περιεχόμενο που προβάλλεται online είναι επιμελημένο: ένα «highlight reel» και όχι η καθημερινότητα. Για ένα παιδί, όμως, η εικόνα στην οθόνη μπορεί να μοιάζει 100% αληθινή, κάτι που δυσκολεύει τον διαχωρισμό του ουσιαστικού από τον «θόρυβο».

Έτσι, η σύγκριση με τους άλλους μπορεί να πυροδοτεί ζήλια, αίσθηση ανεπάρκειας και αρνητική εικόνα εαυτού. Αξίζει επίσης να θυμόμαστε ότι FOMO μπορεί να βιώσουν και παιδιά που δεν είναι online, απλώς μέσα από συζητήσεις στο σχολείο ή μέσα από κοινωνικές δυναμικές στην παρέα.

Συνηθισμένα σημάδια ότι ένα παιδί βιώνει FOMO

Στα παιδιά, το FOMO συχνά εκδηλώνεται ως κατεπείγον, πίεση και έντονη δυσφορία γύρω από όσα έχουν ή κάνουν οι συνομήλικοι, λέει η Rubin. Το παιδί μπορεί να υπερ-εστιάζει στο τι κάνουν οι άλλοι και σε αυτό που πιστεύει ότι «χάνει».

Η κλινική ψυχολόγος Kanchi Wijesekera, PhD, ιδρύτρια και κλινική διευθύντρια του Milika Center for Therapy & Resilience, σημειώνει ότι μερικές φορές το παιδί το λέει ξεκάθαρα. Άλλες φορές, το FOMO εμφανίζεται πιο «σιωπηλά» μέσα από αλλαγές στη διάθεση ή στις συνήθειες.

Ενδεικτικά, μπορεί να παρατηρήσετε ότι το παιδί σας:

• ελέγχει συνεχώς τι κάνουν οι φίλοι του ή τι συμβαίνει στην παρέα
• φαίνεται αγχωμένο, εκνευρισμένο ή κακόκεφο μετά από χρόνο online
• δυσκολεύεται να απολαύσει τη στιγμή και μοιάζει «απασχολημένο» με το τι γίνεται αλλού
• έχει δυσκολία στον ύπνο γιατί αναπαράγει σκηνές ή σκέψεις στο μυαλό του
• δίνει υπερβολική σημασία στη δημοτικότητα, στις προσκλήσεις και στο «ποιος είναι μέσα»

Πώς να βοηθήσετε πρακτικά: κινήσεις που μειώνουν το «κράτημα» του FOMO

Όταν βλέπετε ότι το παιδί σας πιέζεται από FOMO, είναι φυσικό να ανησυχείτε. Υπάρχουν, όμως, συγκεκριμένοι τρόποι να το στηρίξετε, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερη ισορροπία και ανθεκτικότητα.

1) Μιλήστε ανοιχτά και χωρίς κριτική

Ένα από τα πιο χρήσιμα βήματα είναι να δημιουργήσετε ασφαλή χώρο για να μιλήσει το παιδί για όσα νιώθει, προτείνει η Dr. Wijesekera. Η στάση «σε ακούω» λειτουργεί καλύτερα από την προσπάθεια να ακυρώσετε το συναίσθημα με φράσεις όπως «σιγά, δεν έγινε τίποτα».

Μπορεί να βοηθήσει να μοιραστείτε, με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία του, στιγμές που κι εσείς νιώσατε αποκλεισμό. Παράλληλα, ενθαρρύνετέ το να ονομάζει τα συναισθήματά του (π.χ. λύπη, ζήλια, θυμό, απογοήτευση), γιατί η αναγνώριση μειώνει τη δύναμή τους.

2) Διδάξτε media literacy: τι είναι «πραγματικό» online

Η διαχείριση του FOMO στα social media ξεκινά από μια βασική αλήθεια: αυτό που βλέπουμε online είναι επιλεκτικό. Οι περισσότεροι ανεβάζουν τις καλύτερες στιγμές, ενώ οι δυσκολίες, οι βαρετές ημέρες και οι αποτυχίες σπάνια φαίνονται.

Η Dr. Wijesekera προτείνει να βοηθήσετε τα παιδιά να παρατηρούν πότε μπαίνουν σε σύγκριση και πώς αυτό μπορεί να μην αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα. Η κριτική σκέψη γύρω από το περιεχόμενο μειώνει την πιθανότητα να το εκλαμβάνουν ως «μέτρο» της δικής τους αξίας.

3) Μετατοπίστε το κέντρο βάρους σε μια ισχυρή offline ταυτότητα

Το FOMO δεν αφορά μόνο το διαδίκτυο, αλλά και τις εμπειρίες στην πραγματική ζωή, όπως ομάδες, αθλήματα και κοινωνικές συγκεντρώσεις. Όταν ένα παιδί νιώθει ότι μένει εκτός, μπορεί να επηρεαστεί η αυτοεκτίμησή του.

Η Leah Jacobs, LMHC, ιδρύτρια και διευθύντρια του Digital Wellness Project, τονίζει ότι πολλά παιδιά δεν έχουν αρκετά offline ενδιαφέροντα που να ενισχύουν την αίσθηση του εαυτού. Η επανασύνδεση με χόμπι και δραστηριότητες εκτός οθόνης μπορεί να γίνει ένα σταθερό «αντίβαρο» στη σύγκριση.

4) Βάλτε σαφή, κοινά αποδεκτά όρια στον χρόνο οθόνης

Τα όρια στον χρόνο οθόνης είναι πιο αποτελεσματικά όταν συμφωνούνται μαζί με το παιδί και όταν στηρίζονται σε οικογενειακές ρουτίνες που δίνουν προτεραιότητα στην ανθρώπινη σύνδεση. Η Dr. Wijesekera προτείνει να το δείτε ως οικογενειακό σχέδιο και όχι ως τιμωρία.

Δείτε Επίσης

Zara X Caramel London: Η πιο κομψή παιδική συλλογή του καλοκαιριού είναι εδώ

Πρακτικές ιδέες που μπορούν να λειτουργήσουν:

• συσκευές εκτός υπνοδωματίου κατά τη διάρκεια της νύχτας
• καθημερινός χρόνος χωρίς τηλέφωνα (π.χ. στο φαγητό ή πριν τον ύπνο)
• δοκιμή για “tech-light weekends” με λιγότερη χρήση οθονών

Όταν τα παιδιά συμμετέχουν στη λήψη αποφάσεων, είναι πιο πιθανό να σεβαστούν τα όρια. Εξίσου σημαντικό είναι να βλέπουν και τους γονείς να αφήνουν το τηλέφωνο στην άκρη, ώστε να ενισχύεται στην πράξη το μήνυμα της ισορροπίας.

5) Κανονικοποιήστε το «χάνω κάτι» και γνωρίστε το JOMO

Η Rubin προτείνει οι γονείς να υπενθυμίζουν ότι κανείς δεν μπορεί να τα κάνει όλα και να τα έχει όλα—ούτε τα παιδιά, ούτε οι ενήλικες. Το να μη συμμετέχεις σε κάτι δεν σημαίνει ότι «δεν αξίζεις» ή ότι δεν ανήκεις· σημαίνει ότι υπάρχουν επιλογές, όρια και προτεραιότητες.

Μια συμπληρωματική ιδέα είναι το JOMO, δηλαδή “joy of missing out” (η χαρά του να χάνεις κάτι). Η Jacobs εξηγεί ότι το JOMO, με ρίζες στα κοινωνικά όρια, βοηθά τους νέους να δουν αξία στο να επιβραδύνουν και να επιλέγουν ξεκούραση, μοναχικότητα ή προσωπικό χρόνο αντί για συνεχή κοινωνική εμπλοκή.

Πότε το FOMO μοιάζει περισσότερο με άγχος και χρειάζεται επιπλέον στήριξη

Το FOMO είναι συχνό και πολλά παιδιά το ξεπερνούν καθώς ωριμάζουν και μαθαίνουν να διαχειρίζονται τις κοινωνικές τους σχέσεις. Ωστόσο, η Dr. Wijesekera τονίζει ότι μπορεί να υπάρχει κάτι βαθύτερο όταν το συναίσθημα είναι επίμονο και δύσκολα διαχειρίσιμο.

Αν βλέπετε ότι το παιδί ανησυχεί σχεδόν συνεχώς, εμφανίζει αυξανόμενη λύπη ή άγχος ή παρουσιάζει αλλαγές στον ύπνο, την όρεξη ή την επίδοση στο σχολείο, είναι σήματα που αξίζουν προσοχή. Το ίδιο ισχύει για απότομη πτώση στην αυτοπεποίθηση ή για επαναλαμβανόμενες φράσεις ότι «δεν ανήκει πουθενά».

Σε αυτές τις περιπτώσεις, ένα επόμενο βήμα μπορεί να είναι μια συζήτηση με ειδικό ψυχικής υγείας, ώστε να αξιολογηθεί τι ακριβώς συμβαίνει και ποια υποστήριξη ταιριάζει στο παιδί.