Μαθαίνω να μοιράζομαι: Πώς να σταματήσουν οι καβγάδες για τα παιχνίδια

Κάθε καλοκαίρι, το μπροστινό μας αίθριο μετατρέπεται στο σταθερό σημείο συνάντησης των παιδιών της γειτονιάς. Όταν είμαστε σπίτι, δεν είναι ασυνήθιστο να παίζουν μαζί από δύο μέχρι οκτώ παιδιά, με ένα-δύο παιχνίδια κάθε φορά.

Άλλοτε κάθονται στο σκαλοπάτι και πειραματίζονται με υλικά χειροτεχνίας, άλλοτε απλώνουν χαρτόνια στο γρασίδι και χτίζουν «κατασκευές». Είναι παιδιά από τεσσάρων έως έντεκα ετών, με διαφορετικές μητρικές γλώσσες, πολιτισμικά υπόβαθρα και διαφορετικές ηλικίες και φύλα.

Κι όμως, όταν μαζεύονται, το παιχνίδι τους γίνεται σχεδόν αμέσως κοινό και συνεργατικό. Αυτή η «χημεία» είναι που κάνει έναν ενήλικα να στέκεται και να κοιτάζει, σαν να παρακολουθεί κάτι μεγαλύτερο από ένα απλό παιχνίδι.

Στις ζεστές μέρες βγαίνει το λάστιχο. Εμφανίζονται νεροπίστολα, το slip ’n slide ή απλώς επινοούν αστείους τρόπους για να μουσκέψουν ο ένας τον άλλον.

Όταν κουράζονται ή όταν έρχονται μπόρες, ανοίγω ένα μεγάλο κουτί με παιχνίδια που είχαν ξεχαστεί στο υπόγειο. Έτσι, η φαντασία τους συνεχίζεται χωρίς παύση, απλώς αλλάζει σκηνικό.

Το καλοκαίρι ήταν γεμάτο χαρά, αλλά δεν κύλησε μόνο με ηρεμία. Υπήρξαν και στιγμές έντασης, μικρές «μάχες» δύναμης και καβγάδες.

Συνήθως, όλα κατέληγαν στο ίδιο θέμα: το μοίρασμα. Με φίλους στο σπίτι και με παιχνίδια που ξαναβγήκαν στην επιφάνεια, υπήρξαν φορές που ακόμη και τα πιο κοινωνικά παιδιά έγιναν κτητικά.

Απότομα ακούγεται το γνωστό: «Εγώ το είχα πρώτο!» ή το κοφτό «Δικό μου!». Κι εκεί βρίσκεσαι στη μέση, να προσπαθείς να μεσολαβήσεις για ένα λούτρινο, ένα σετ τουβλάκια ή ένα παιχνίδι που «το θέλουν όλοι τώρα».

Όταν υπάρχουν φίλοι στο σπίτι, θέλουμε τα παιδιά μας να έχουν κίνητρο να μοιράζονται. Δεν είναι υπερβολική απαίτηση. Το ζητούμενο είναι να βρεθεί μια ισορροπία ώστε το παιχνίδι να παραμένει χαρά και όχι πεδίο σύγκρουσης.

Κατανόηση της ψυχολογίας του μοιράσματος

Για να μειωθούν πραγματικά οι καβγάδες για παιχνίδια, βοηθά να δούμε τι συμβαίνει αναπτυξιακά. Το «μοιράζομαι» δεν εμφανίζεται αυτόματα· χτίζεται σταδιακά, μαζί με την αίσθηση του εαυτού, της ιδιοκτησίας και της ενσυναίσθησης.

Στη βρεφική ηλικία, το παιδί λειτουργεί με βάση την άμεση ανάγκη. Δεν πρόκειται για «εγωισμό», αλλά για πρωταρχικό ένστικτο και αναζήτηση ασφάλειας.

Στα νηπιακά χρόνια, κυριαρχεί συχνά το παράλληλο παιχνίδι. Τα παιδιά μπορεί να παίζουν δίπλα-δίπλα, χωρίς να έχουν ακόμη σταθερή διάθεση για πραγματική ανταλλαγή.

Στην προσχολική ηλικία και μετά, αρχίζει να δυναμώνει η κοινωνική επίγνωση. Το παιδί καταλαβαίνει καλύτερα πώς νιώθουν οι άλλοι, αποκτά περισσότερο λεξιλόγιο και δοκιμάζει τη διαπραγμάτευση.

Ακόμη κι έτσι, η μετάβαση από το «όλα δικά μου» στο «ας κάνουμε σειρά» δεν είναι πάντα ομαλή. Η κούραση, οι «εκρήξεις» μετά το σχολείο ή μια δύσκολη μέρα μπορούν να κάνουν το μοίρασμα πιο δύσκολο, ακόμη και σε παιδιά που συνήθως συνεργάζονται.

Δημιουργώντας το κατάλληλο πλαίσιο στο σπίτι

Η ειρηνική συνύπαρξη δεν είναι ουτοπία, αλλά χρειάζεται πλαίσιο. Το περιβάλλον επηρεάζει έντονα το πώς μοιράζονται τα παιδιά, ειδικά όταν υπάρχουν πολλά ερεθίσματα και ακαταστασία.

Ένα δωμάτιο με παιχνίδια παντού μπορεί εύκολα να γίνει «πόλεμος επικράτειας». Αντίθετα, λίγη οργάνωση και μερικοί κανόνες μειώνουν τα σημεία τριβής.

Δείτε Επίσης

9 πράγματα που τα νήπια ήδη καταλαβαίνουν (αλλά μερικές φορές κάνουν πως όχι) – και πώς να το χειριστείτε με ηρεμία

Πρακτικές στρατηγικές οργάνωσης για λιγότερους καβγάδες

• Εναλλαγή παιχνιδιών: Περιορίστε πόσα είναι διαθέσιμα κάθε φορά και αλλάζετέ τα ανά διαστήματα. Μειώνεται η ένταση και τα παιδιά αξιοποιούν καλύτερα ό,τι έχουν μπροστά τους.
• Συγκεκριμένοι χώροι: Ορίστε ξεκάθαρες ζώνες παιχνιδιού και αποθήκευσης. Κουτιά και ράφια με απλή σήμανση βοηθούν να αποφεύγονται παρεξηγήσεις για το «πού ανήκει τι».
• «Κοινόχρηστη» ζώνη: Δημιουργήστε ένα σημείο με παιχνίδια που είναι ξεκάθαρα για όλους. Όταν ο κανόνας είναι ορατός, μειώνονται οι διεκδικήσεις.
• Ισορροπία επιλογών: Έχετε και ομαδικά παιχνίδια (σετ κατασκευών, επιτραπέζια) και πιο προσωπικά αντικείμενα. Τα αντικείμενα παρηγοριάς (π.χ. κουβερτάκι, αγαπημένο λούτρινο) είναι λογικό να μένουν «ιδιωτικά».
• Εναλλάξ «φύλακας»: Όταν όλοι θέλουν το ίδιο παιχνίδι, βοηθά να υπάρχει σειρά στο ποιος το κρατά για λίγο, με σαφή χρόνο και συμφωνία.

Κανόνες και προσδοκίες που εφαρμόζονται σταθερά

Η οργάνωση από μόνη της δεν αρκεί, αν δεν υπάρχει συνέπεια. Τα παιδιά νιώθουν ασφάλεια όταν ξέρουν τι ισχύει και ότι οι κανόνες δεν αλλάζουν ανάλογα με τη διάθεση.

Βοηθά να υπάρχουν ξεκάθαρες φράσεις που επαναλαμβάνονται: «Παίρνουμε σειρά», «Ρωτάμε πριν δανειστούμε», «Δεν αρπάζουμε». Μπορείτε επίσης να ορίσετε «χρόνους μοιράσματος», όπως όταν έρχονται φίλοι ή σε μια οικογενειακή βραδιά επιτραπέζιων.

Μια απλή οπτική υπενθύμιση (πίνακας ή αφίσα) μπορεί να λειτουργεί σαν «ουδέτερη» καθοδήγηση. Έτσι, δεν χρειάζεται κάθε φορά να μπαίνετε ως διαιτητής.

Διδασκαλία μέσα από παράδειγμα και θετική ενίσχυση

Το μοίρασμα δεν είναι μόνο τρόπος να σταματήσουν οι καβγάδες. Είναι δεξιότητα ζωής που σχετίζεται με την ενσυναίσθηση, τη συνεργασία και τη δημιουργία σχέσεων.

Τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας. Όταν σας βλέπουν να μοιράζεστε (ένα σνακ, τον χρόνο σας, μια μικρή εξυπηρέτηση), παίρνουν το μήνυμα χωρίς κήρυγμα.

Βοηθά επίσης να «αφηγείστε» απλά τι κάνετε: «Σου δίνω το μισό γιατί έτσι χωράμε κι οι δύο». Οι ιστορίες και τα βιβλία με θέμα την καλοσύνη λειτουργούν ως ασφαλής τρόπος να συζητήσετε συμπεριφορές.

Όταν δείτε θετική συμπεριφορά, προτιμήστε συγκεκριμένο έπαινο αντί για γενικό. «Μου άρεσε που περίμενες τη σειρά σου» είναι πιο αποτελεσματικό από ένα απλό «μπράβο».