Renée Watson: «Ως παιδί έμαθα να κρύβω τα δάκρυά μου. Τώρα μαθαίνω στους νέους πώς να κλαίνε»

Η συγγραφέας και εκπαιδευτικός Renée Watson μοιράζεται έναν οδηγό επιβίωσης για γονείς, γεμάτο πρακτικούς τρόπους για να συνδεθούμε με τα παιδιά που πονούν και να τους μάθουμε ότι η θλίψη δεν είναι αδυναμία.

«Όταν ήμουν περίπου 10 ετών, ένα αγόρι από τη γειτονιά μου πέθανε. Τον έλεγαν Αντόνιο και τραγουδούσαμε μαζί στην παιδική χορωδία. Πνίγηκε σε μια λίμνη στις καλοκαιρινές διακοπές. Θυμάμαι να τραγουδάω στην κηδεία του. Θυμάμαι το βλέμμα της μητέρας του. Θυμάμαι να φοβάμαι να ξαναμπώ σε βάρκα. Αυτό όμως που δεν θυμάμαι, είναι κάποιον ενήλικα να με ρωτάει πώς ένιωθα για τον θάνατο του Αντόνιο. Δεν θυμάμαι κανέναν να μας μαζεύει, εμάς τα παιδιά, και να μας λέει: “Είμαστε εδώ αν θέλετε να μιλήσετε”.

Από πολύ μικρή ηλικία έμαθα ότι τα δάκρυα ήταν κάτι για το οποίο έπρεπε να απολογούμαι, κάτι που έπρεπε να κρύβω. Έμαθα ότι η λύπη μου δεν ήταν τόσο ευπρόσδεκτη όσο το γέλιο μου. Κυρίως, άκουγα τους μεγάλους να περιγράφουν το κλάμα με φράσεις όπως: “Διαλύθηκα”, “Έχασα τον έλεγχο”, “Λύγισα”.

Σήμερα, ξέρω ότι οι ενήλικες στη ζωή μου με νοιάζονταν. Απλώς ήταν πνιγμένοι στα δικά τους προβλήματα και ίσως στη δική τους αμηχανία απέναντι στον πόνο. Αλλά το πένθος και η λύπη απαιτούν παύση. Απαιτούν χρόνο για να νιώσεις, να τιμήσεις, να επεξεργαστείς.

Ο στόχος μου σήμερα δεν είναι να μάθω στα παιδιά να μην κλαίνε. Είναι να τους μάθω πώς να είναι λυπημένα.

Συχνά αντιμετωπίζουμε το κλάμα ως αδυναμία, ως σημάδι ότι κάποιος «δεν είναι καλά». Τι θα γινόταν όμως αν βλέπαμε τα δάκρυα ως απόδειξη αντοχής; Ως μια υγιή αντίδραση απέναντι στην απώλεια ή τη μεγάλη αλλαγή; Τα παιδιά, παρόλο που δεν έχουν ζήσει πολλά χρόνια, βιώνουν τη ζωή με όλα τα σκαμπανεβάσματά της. Η κατανόησή τους μπορεί να είναι περιορισμένη, αλλά τα συναισθήματά τους είναι απολύτως αληθινά.

Μέσα από τη δουλειά μου με νέους ανθρώπους, έχω αναπτύξει κάποιους συγκεκριμένους τρόπους για να συνδεόμαστε με τα παιδιά που περνούν δύσκολα. Ιδού μερικά εργαλεία για να ανοίξετε τον δρόμο της επικοινωνίας:

1. Η δύναμη της Τέχνης Η τέχνη δίνει στο παιδί τη δυνατότητα να εκφραστεί χωρίς λόγια. Ειδικά για τη διαχείριση της θλίψης, προτείνω το κολάζ. Σε αντίθεση με τις νερομπογιές που είναι ρευστές και δύσκολα ελεγχόμενες (κάτι που μπορεί να προκαλέσει εκνευρισμό σε ένα παιδί που ήδη νιώθει ότι χάνει τον έλεγχο), το κολάζ είναι πιο απτό. Το σχίσιμο του χαρτιού και η ανασύνθεση εικόνων, χρωμάτων και συμβόλων που θυμίζουν το αγαπημένο πρόσωπο ή την κατάσταση που πενθούν, μπορεί να λειτουργήσει λυτρωτικά και ενδυναμωτικά.

2. Γράψτε ένα ποίημα (με οδηγίες) Το λευκό χαρτί τρομάζει. Όταν ζητάω από παιδιά να γράψουν για τη λύπη τους, τους δίνω ένα «πλαίσιο» (π.χ. χαϊκού ή ποιήματα με συγκεκριμένο αριθμό συλλαβών ή επαναλαμβανόμενες γραμμές). Αυτή η δομή βοηθάει τον εγκέφαλο να οργανώσει το χάος των συναισθημάτων. Το ποίημα γίνεται ένα ασφαλές δοχείο που χωράει τη θλίψη τους.

3. Φτιάξτε μια playlist Η μουσική είναι μνήμη. Μπορείτε να φτιάξετε μαζί με το παιδί μια λίστα με τραγούδια που θυμίζουν το πρόσωπο που έφυγε ή την κατάσταση που άλλαξε. Ακούστε τη στο αυτοκίνητο ή όταν κάνετε δουλειές στο σπίτι. Όταν η μνήμη γίνεται μέρος της καθημερινότητας και όχι μόνο των «ειδικών περιστάσεων», το παιδί μαθαίνει ότι η παρουσία των αγαπημένων μας μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει στη ζωή μας με διαφορετικό τρόπο.

4. Μαγειρέψτε τις αναμνήσεις Το πένθος δεν χτυπάει την πόρτα μόνο στις γιορτές. Οι άνθρωποι μας λείπουν κάθε μέρα. Μαγειρέψτε ή φάτε το αγαπημένο φαγητό του προσώπου που χάσατε οποιαδήποτε μέρα της εβδομάδας. Είναι ένας απλός, τρυφερός τρόπος να μοιραστείτε την κληρονομιά του.

5. Ρωτήστε και ακούστε (πραγματικά) Δεν χρειάζεται να έχετε τις απαντήσεις. Συχνά, δεν υπάρχουν απαντήσεις που να διορθώνουν τον πόνο. Αυτό που χρειάζεται ένα παιδί είναι να ξέρει ότι τα συναισθήματά του είναι έγκυρα. Κάντε ερωτήσεις όπως:

• «Τι σου λείπει περισσότερο από εκείνον/η;»
• «Ποια ανάμνηση σε κάνει να χαμογελάς;»
• «Πώς νιώθεις ότι έχεις αλλάξει από τότε που συνέβη αυτό;»

6. Απλώς κάντε ένα «check-in» Στους φρενήρεις ρυθμούς της καθημερινότητας, ανάμεσα στα μαθήματα και τις δραστηριότητες, ας πατήσουμε μια παύση. Ας ρωτήσουμε τα παιδιά μας: «Πώς αισθάνεσαι;». Ας δημιουργήσουμε χώρο για να επεξεργαστούν αυτό που τους συμβαίνει. Όχι για να τους πάρουμε τον πόνο, αλλά για να τους πούμε: «Σε βλέπω. Όλα τα συναισθήματά σου έχουν αξία. Το γέλιο σου είναι ευπρόσδεκτο, αλλά και τα δάκρυά σου το ίδιο».

Τι να πείτε σε ένα παιδί όταν κλαίει αντί για «σταμάτα να κλαις» – Childit