Όρια: Γιατί η αγάπη από μόνη της δεν αρκεί για να αλλάξει τη συμπεριφορά του παιδιού (και τι λείπει από την εξίσωση)

Ως γονείς, αγαπάμε τα παιδιά μας βαθιά. Αυτό είναι δεδομένο και αδιαπραγμάτευτο. Κι όμως, πόσες φορές έχετε βρεθεί στη θέση να αναρωτιέστε: «Μα αφού του μιλάω γλυκά, αφού του εξηγώ, αφού του δείχνω τόση αγάπη, γιατί συνεχίζει να φέρεται έτσι;»

Είναι μια σκέψη που βασανίζει πολλούς γονείς στο τέλος μιας δύσκολης μέρας. Συχνά πιστεύουμε ότι αν αγαπήσουμε περισσότερο, αν εξηγήσουμε καλύτερα, αν χαμηλώσουμε τον τόνο της φωνής μας την ώρα της κρίσης, το παιδί μαγικά θα καταλάβει και θα συνεργαστεί. Η εξίσωση στο μυαλό μας μοιάζει κάπως έτσι: Παιδί σε ένταση + Αγάπη και Κατανόηση = Ήρεμο και χαρούμενο παιδί.

Δυστυχώς, στην πράξη, τα μαθηματικά της ανατροφής δεν λειτουργούν έτσι. Η αγάπη είναι το θεμέλιο, αλλά για να αλλάξει μια συμπεριφορά, χρειάζεται κάτι ακόμα: Ξεκάθαρη καθοδήγηση και όρια.

Η παγίδα της «υπερβολικής κατανόησης»

Το πρόβλημα ξεκινά όταν περιμένουμε από το παιδί να κατανοήσει λογικά τις προσδοκίες μας, ενώ αναπτυξιακά δεν είναι ακόμη έτοιμο να το κάνει. Όταν ένα παιδί βρίσκεται στη δίνη μιας έκρηξης θυμού ή μιας δύσκολης συμπεριφοράς, δεν χρειάζεται μόνο αγκαλιές. Χρειάζεται κάποιον να πάρει το τιμόνι.

Αν είμαστε υπερβολικά «μαλακοί» και επικεντρωνόμαστε μόνο στο συναίσθημα την ώρα της κρίσης, το παιδί παραμένει χαμένο στο χάος του. Από την άλλη, αν είμαστε υπερβολικά αυταρχικοί και πιεστικοί, το παιδί πάλι νιώθει δυστυχισμένο. Η ανατροφή απαιτεί μια λεπτή ισορροπία: Αγάπη άνευ όρων + Διευκόλυνση (Facilitation).

Τι σημαίνει «διευκόλυνση»; Σημαίνει να κατανοούμε ότι κάθε μας αντίδραση δεν αφορά μόνο τη συγκεκριμένη στιγμή, αλλά διδάσκει στο παιδί τι να περιμένει στο μέλλον. Σημαίνει να βάζουμε όρια στα παιδιά με τρόπο που να τα βοηθάει να προχωρήσουν, όχι να τα τιμωρεί.

Ο φόβος του να φανείς «κακός» γονιός

Πολλοί γονείς διστάζουν να φανούν σταθεροί. Φοβούνται ότι αν βάλουν όρια, θα γίνουν απόμακροι, σκληροί ή ότι θα τραυματίσουν τον δεσμό με το παιδί τους. Ανησυχούν ότι η εξουσία καταστρέφει την αγάπη.

Στην πραγματικότητα, ισχύει το αντίθετο. Ο συνδυασμός της απεριόριστης αγάπης με σαφή, σταθερά όρια στα παιδιά είναι αυτός που χτίζει το αίσθημα της ασφάλειας.

Όταν τα όρια είναι θολά, όταν αλλάζουν ανάλογα με τη διάθεσή μας ή όταν αντικαθίστανται από απειλές, δωροδοκίες («αν σταματήσεις θα σου δώσω σοκολάτα») και τιμωρίες, το μόνο που καταφέρνουμε είναι να τροφοδοτούμε τον θυμό του παιδιού. Το παιδί αναγκάζεται να δοκιμάζει ξανά και ξανά τις αντοχές μας, όχι από κακία, αλλά υποσυνείδητα, ψάχνοντας να βρει πού είναι ο «τοίχος» για να νιώσει ασφαλές. Αυτός ο κύκλος οδηγεί σε εξουθένωση τόσο τον γονιό όσο και το παιδί.

Η αποτελεσματική γονεϊκότητα δεν μας ζητά να διαλέξουμε ανάμεσα στην αγάπη και την εξουσία. Μας ζητά να τα παντρέψουμε.

Πώς να ενσωματώσετε την αγάπη με την καθοδήγηση

Πώς γίνεται αυτό στην πράξη;

1. Λιγότερα λόγια, περισσότερη δράση: Μην υπερ-αναλύετε την ώρα της έντασης. Το παιδί δεν ακούει εκείνη τη στιγμή.
2. Σταθερότητα χωρίς φωνές: Μπορείτε να είστε αυστηροί στα όρια («Δεν χτυπάμε», «Είναι ώρα ύπνου») διατηρώντας ήρεμη φωνή και ζεστό βλέμμα. Δεν χρειάζεται να φωνάξετε για να δείξετε ότι σοβαρολογείτε.
3. Αποφύγετε τις διαπραγματεύσεις: Οι απειλές και τα παζάρια μειώνουν το κύρος σας και μπερδεύουν το παιδί.

Όταν οι γονείς επικοινωνούν με σαφήνεια, χρησιμοποιώντας τις σωστές φράσεις τη σωστή στιγμή και με τη σωστή γλώσσα του σώματος, τα παιδιά μαθαίνουν γρήγορα τι αναμένεται από αυτά. Τους δίνεται η ευκαιρία να συνεργαστούν, να αναγνωρίσουν τα λάθη τους και να μάθουν από αυτά.

Ένα παιδί που νιώθει ότι καθοδηγείται με ασφάλεια, δεν φοβάται να κάνει λάθος. Εμπιστεύεται ότι μέσα στη σχέση με τον γονιό του υπάρχει χώρος για να μάθει, να επανορθώσει και να προχωρήσει.

Να θυμάστε

Αν η αγάπη από μόνη της αρκούσε για να αλλάξει συμπεριφορές, η γονεϊκότητα θα ήταν το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο. Αλλά τα παιδιά μας δεν χρειάζονται περισσότερη αγάπη – αυτή την έχουν ήδη και την νιώθουν.

Αυτό που χρειάζονται απεγνωσμένα είναι ξεκάθαρη, στιβαρή καθοδήγηση. Χρειάζονται όρια στα παιδιά που μπαίνουν με σεβασμό. Αυτό είναι που τους προσφέρει συναισθηματική ασφάλεια, αυτοπεποίθηση και, τελικά, την αίσθηση ότι όλα θα πάνε καλά επειδή κάποιος κρατάει γερά το τιμόνι.