«Μαμά, βαριέμαι!» Γιατί δεν χρειάζεται να βρίσκουμε πάντα κάτι να κάνει το παιδί

Κι όμως, ίσως δεν χρειάζεται να κάνουμε τίποτα από όλα αυτά. Η βαρεμάρα, όσο παράξενο κι αν ακούγεται, μπορεί να είναι ένα πολύτιμο κομμάτι της παιδικής ηλικίας. Όταν ένα παιδί δεν έχει διαρκώς κάτι έτοιμο να το απασχολήσει, αποκτά χώρο για να σκεφτεί, να φανταστεί, να εξερευνήσει και τελικά να δημιουργήσει κάτι δικό του.

Η βαρεμάρα δεν είναι εχθρός

Έτσι, η σιωπή και η απουσία μιας συγκεκριμένης δραστηριότητας μπορεί αρχικά να μοιάζουν… ανησυχητικές. Στην καθημερινότητά τους, τα παιδιά έχουν συχνά ένα γεμάτο πρόγραμμα: σχολείο, δραστηριότητες, διάβασμα, αθλητισμός, παιχνίδι, οθόνες. Υπάρχουν συνεχώς ερεθίσματα και κάποιος τρόπος να γεμίσει κάθε ελεύθερη στιγμή. Όμως το να βαριέται ένα παιδί δεν σημαίνει ότι περνά άσχημα ή ότι χρειάζεται άμεσα μια λύση. Η βαρεμάρα είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα. Και, όπως κάθε συναίσθημα, μπορεί να γίνει αφορμή για να μάθει το παιδί να διαχειρίζεται μια κατάσταση χωρίς κάποιος άλλος να την «διορθώσει» για εκείνο. Αντί να του προτείνουμε αμέσως δέκα διαφορετικές δραστηριότητες, μπορούμε να του δώσουμε λίγο χρόνο. Στην αρχή μπορεί να παραπονεθεί. Μπορεί να πει ξανά και ξανά «βαριέμαι». Μπορεί να δείχνει ότι δεν ξέρει τι να κάνει.

Και μετά, συχνά, συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον

Ένα κουτί μετατρέπεται σε αυτοκίνητο. Μερικά μαξιλάρια γίνονται κάστρο. Ένα χαρτί γεμίζει ζωγραφιές. Ένα παιχνίδι που είχε ξεχαστεί σε μια γωνιά ξαναβγαίνει στην επιφάνεια. Ένα παιδί αρχίζει να φτιάχνει μια ιστορία ή να επινοεί κανόνες για ένα παιχνίδι που δεν υπήρχε μέχρι εκείνη τη στιγμή. Αυτό είναι το όμορφο κομμάτι της μη προγραμματισμένης ώρας: το παιδί δεν ακολουθεί μια έτοιμη ιδέα. Δημιουργεί τη δική του.

Η βαρεμάρα αφήνει χώρο στη φαντασία

Όταν όλα είναι οργανωμένα και προσχεδιασμένα, το παιδί ακολουθεί. Όταν όμως δεν υπάρχει συγκεκριμένο «τι κάνουμε τώρα;», χρειάζεται να αποφασίσει μόνο του. Και αυτή η διαδικασία μπορεί να ενισχύσει τη δημιουργικότητα. Δεν χρειάζεται το σπίτι να είναι γεμάτο παιχνίδια τελευταίας τεχνολογίας. Μερικές φορές τα πιο απλά αντικείμενα είναι αρκετά. Ένα σεντόνι, ένα κουτί, πλαστελίνη, χαρτιά και μαρκαδόροι μπορούν να γίνουν η αφετηρία για αμέτρητες ιστορίες. Το ελεύθερο παιχνίδι δεν έχει απαραίτητα στόχο, οδηγίες ή «σωστό αποτέλεσμα». Και ακριβώς γι’ αυτό δίνει στο παιδί την ελευθερία να δοκιμάσει, να αποτύχει, να αλλάξει γνώμη και να ξεκινήσει ξανά.

Μαθαίνει να βρίσκει μόνο του λύσεις

Υπάρχει και κάτι ακόμη σημαντικό πίσω από τη βαρεμάρα: η αυτονομία. Όταν κάθε φορά που το παιδί λέει «βαριέμαι» ο γονιός απαντά με μια έτοιμη πρόταση, το παιδί μπορεί άθελά του να μάθει να περιμένει από κάποιον άλλο να αποφασίσει τι θα κάνει. Αντίθετα, όταν του δίνουμε χρόνο και χώρο να βρει μόνο του μια δραστηριότητα, του περνάμε ένα διαφορετικό μήνυμα: «Εμπιστεύομαι ότι μπορείς να βρεις κάτι που σου αρέσει.» Αυτό δεν σημαίνει ότι αφήνουμε το παιδί εντελώς μόνο του ή ότι δεν του προσφέρουμε ιδέες. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να είμαστε εμείς υπεύθυνοι για κάθε λεπτό της ημέρας του.

Δεν χρειάζεται να γίνουμε οι «διασκεδαστές» των παιδιών μας

Οι γονείς συχνά νιώθουν ενοχές όταν το παιδί βαριέται. Ίσως επειδή θεωρούν ότι πρέπει συνεχώς να του προσφέρουν εμπειρίες, δραστηριότητες και δημιουργικό παιχνίδι. Αλλά η γονεϊκότητα δεν είναι ένας διαρκής αγώνας για να μην πλήξει ποτέ το παιδί. Μπορούμε να είμαστε διαθέσιμοι χωρίς να αναλαμβάνουμε κάθε φορά τον ρόλο του εμψυχωτή. Μια απλή απάντηση όπως «Καταλαβαίνω ότι βαριέσαι. Μερικές φορές είναι δύσκολο να μην έχουμε κάτι συγκεκριμένο να κάνουμε. Για να δούμε τι θα σκεφτείς εσύ» μπορεί να είναι αρκετή. Και αν χρειάζεται λίγη βοήθεια, μπορούμε να του προσφέρουμε μερικά απλά υλικά ή να του δώσουμε μια μικρή ιδέα, αφήνοντας όμως εκείνο να αποφασίσει πώς θα τη χρησιμοποιήσει.

Πώς μπορούμε να αφήσουμε περισσότερο «κενό» στην ημέρα;

Δεν χρειάζεται να αλλάξουμε όλο το πρόγραμμα της οικογένειας. Μικρές αλλαγές αρκούν. Μπορούμε, για παράδειγμα να αφήνουμε καθημερινά λίγο χρόνο χωρίς οργανωμένη δραστηριότητα, να έχουμε διαθέσιμα απλά υλικά για ελεύθερο παιχνίδι, να μην προτείνουμε αμέσως οθόνη κάθε φορά που ακούμε «βαριέμαι», να αποφεύγουμε να δίνουμε συνεχώς οδηγίες για το πώς πρέπει να παίξει, να ενθαρρύνουμε το παιχνίδι έξω και την εξερεύνηση, να αφήνουμε το παιδί να συμμετέχει στην επιλογή του τι θα κάνει στον ελεύθερο χρόνο του. Και κυρίως, μπορούμε να αντέξουμε λίγο τη δική του… βαρεμάρα χωρίς να αισθανθούμε ότι πρέπει να τη λύσουμε.

Ίσως το «βαριέμαι» να είναι μια αρχή

Η επόμενη φορά που θα ακούσουμε «Μαμά, βαριέμαι!» ίσως αξίζει να κάνουμε μια μικρή παύση πριν αναζητήσουμε λύση. Γιατί πίσω από αυτή τη φράση μπορεί να κρύβεται όχι μόνο η ανάγκη για διασκέδαση, αλλά και μια ευκαιρία. Μια ευκαιρία να αφήσουμε το παιδί να ανακαλύψει τι του αρέσει. Να δοκιμάσει κάτι καινούργιο. Να χρησιμοποιήσει τη φαντασία του. Να μάθει να παίρνει πρωτοβουλίες. Γιατί τελικά, ένα παιδί που μαθαίνει να αντέχει λίγη βαρεμάρα είναι ένα παιδί που μαθαίνει σιγά-σιγά να δημιουργεί τη δική του απασχόληση, αντί να περιμένει πάντα κάποιον άλλο να του την προσφέρει. Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα δώρα που μπορούμε να του δώσουμε: όχι ένα ακόμη παιχνίδι, αλλά λίγο χώρο για να ανακαλύψει τι μπορεί να δημιουργήσει μόνο του.