Ποια είναι η πολιτική σας για τις «κακές» λέξεις;

Για πολλούς γονείς, η σχέση με τη «σωστή» και τη «λάθος» γλώσσα ξεκινά πολύ πριν αποκτήσουν παιδιά. Συχνά κουβαλάμε στο σπίτι μας μικρές οικογενειακές συνήθειες, κανόνες ευγένειας και λέξεις που κάποτε ακούγονταν αδιανόητες. Κάπως έτσι, μια παιδική εντύπωση για το τι θεωρείται «αγενές», «χοντροκομμένο» ή απλώς ακατάλληλο μπορεί να ακολουθεί έναν άνθρωπο για χρόνια.

Όταν όμως έρθει η στιγμή να τεθούν κανόνες για τη γλώσσα των δικών μας παιδιών, η βεβαιότητα συχνά υποχωρεί. Θεωρητικά, είναι εύκολο να πει κανείς ότι δεν τον ενοχλεί η αργκό ή ότι δεν θα γίνει αυστηρός με τις λέξεις. Στην πράξη, αρκεί ένα παιδί νηπιακής ηλικίας να επαναλάβει μια λέξη όπως «μύξα» ή μια πιο απότομη έκφραση, και ξαφνικά ενεργοποιείται ένα ένστικτο διόρθωσης που μοιάζει να έρχεται από πολύ παλιά.

Η βασική αρχή: όχι λόγος που πληγώνει

Ο πιο σταθερός κανόνας σε πολλές οικογένειες δεν αφορά τα «κακά» λόγια με την παραδοσιακή έννοια, αλλά τις λέξεις που μπορούν να μειώσουν ή να πληγώσουν άλλους. Εκεί μπαίνουν εκφράσεις με μισαλλόδοξο περιεχόμενο, προσβολές που σχετίζονται με ταυτότητα, φύλο, αναπηρία ή ψυχική υγεία, καθώς και όροι που αναπαράγουν στερεότυπα.

Αυτός ο κανόνας είναι σαφής ως αρχή, αλλά όχι πάντα εύκολος στην εξήγηση. Ένα παιδί εύλογα θα αναρωτηθεί γιατί δεν πρέπει να χρησιμοποιεί μια λέξη που ακούει συχνά στο σχολείο, σε τραγούδια ή ακόμη και από ενήλικες του περιβάλλοντός του. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο «επειδή το λέω εγώ». Χρειάζεται να εξηγηθεί ότι άλλες λέξεις δεν είναι απλώς άκομψες· κουβαλούν ιστορία, προκατάληψη ή περιφρόνηση.

Εκεί βρίσκεται και η πιο χρήσιμη διάκριση: άλλο η λέξη που σοκάρει και άλλο η λέξη που τραυματίζει. Το πρώτο ίσως αλλάζει ανά εποχή, ηλικία και κοινωνικό πλαίσιο. Το δεύτερο απαιτεί σταθερότητα και συνέπεια.

Γιατί οι «αθώες» λέξεις προκαλούν τόσο άγχος

Παρόλα αυτά, πολλοί γονείς διαπιστώνουν ότι δεν ενοχλούνται μόνο από τον προσβλητικό λόγο. Υπάρχουν και οι λέξεις που απλώς τους ακούγονται άκομψες, υπερβολικά ωμές ή ανεπιθύμητες για μικρά παιδιά. Κάποιοι προτιμούν το «βλέννα» από το «μύξα», άλλοι διορθώνουν αυθόρμητα εκφράσεις όπως «Θεέ μου» σε πιο ήπιες παραλλαγές.

Συχνά δεν υπάρχει απολύτως λογική εξήγηση γι’ αυτές τις αντιδράσεις. Είναι περισσότερο θέμα ύφους, ανατροφής και προσωπικής αισθητικής. Μια λέξη μπορεί να φαίνεται σε έναν γονιό απλώς καθημερινή και σε έναν άλλον εντελώς ακατάλληλη. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα υποκρισία, αλλά δείχνει ότι η γλώσσα στο σπίτι είναι πάντα και ζήτημα κουλτούρας.

Το δύσκολο σημείο είναι πως τα παιδιά αντιλαμβάνονται γρήγορα πότε ένας κανόνας έχει ξεκάθαρη ηθική βάση και πότε είναι απλώς θέμα προτίμησης. Αν ένα παιδί καταλάβει ότι η απαγόρευση μιας λέξης δεν στηρίζεται κάπου ουσιαστικά, είναι πιθανό να τη χρησιμοποιήσει ακριβώς για να δοκιμάσει τα όρια ή να πειράξει τον γονιό.

Η πρόκληση του σχολείου και των «λέξεων των μεγάλων»

Η είσοδος στο δημοτικό αλλάζει συνήθως τα δεδομένα. Μαζί με τις σχολικές εργασίες, τις νέες παρέες και όλη τη μικρή αναστάτωση της καθημερινότητας, έρχεται και ένα καινούργιο λεξιλόγιο. Τα παιδιά ακούνε λέξεις από μεγαλύτερους μαθητές, από φίλους, από το διαδίκτυο, από τραγούδια και σειρές. Είναι αναπόφευκτο να θελήσουν να τις δοκιμάσουν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε νέα «απαγορευμένη» λέξη είναι ένδειξη προβλήματος. Συχνά πρόκειται για πείραμα, μίμηση ή απλή περιέργεια. Για ένα παιδί πρώτων τάξεων, η δύναμη μιας λέξης δεν βρίσκεται τόσο στο νόημά της όσο στην αντίδραση που προκαλεί στους ενήλικες.

Γι’ αυτό πολλοί γονείς αναζητούν μια πιο πρακτική στρατηγική. Όχι μια εξαντλητική λίστα απαγορευμένων λέξεων, αλλά ένα πλαίσιο που να μπορεί να αντέξει στην πραγματικότητα της σχολικής ζωής.

Μια ρεαλιστική πολιτική για το σπίτι

Μια λειτουργική προσέγγιση μπορεί να βασιστεί σε τρεις απλούς άξονες: πρόθεση, πλαίσιο και σεβασμός. Αν μια λέξη χρησιμοποιείται για να προσβάλει κάποιον, ο κανόνας είναι άμεσος. Αν μια έκφραση είναι απλώς αργκό ή έντονη, τότε εξετάζεται πού λέγεται, μπροστά σε ποιους και γιατί.

Σε πολλές οικογένειες βοηθά να υπάρχουν ξεχωριστές κατηγορίες αντί για μία γενική απαγόρευση:

• Λέξεις που δεν επιτρέπονται ποτέ, επειδή πληγώνουν ή υποτιμούν.
• Λέξεις που δεν είναι για την ηλικία του παιδιού, αλλά μπορούν να συζητηθούν αργότερα.
• Λέξεις που δεν είναι «κακές», αλλά θεωρούνται αγενείς ή ακατάλληλες σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα.

Αυτή η διάκριση βοηθά το παιδί να καταλάβει ότι η γλώσσα δεν χωρίζεται απλώς σε «καλή» και «κακή». Έχει σχέση με το πώς επηρεάζει τους άλλους και με το αν δείχνει επίγνωση της περίστασης.

Δείτε Επίσης

Τι να κάνετε όταν ένα παιδί φοβάται τη θάλασσα;

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς στην πράξη

Η συνέπεια είναι πιο αποτελεσματική από την αυστηρότητα. Αν ένα παιδί πει μια καινούργια λέξη μόνο και μόνο για να δει την αντίδραση του γονιού, η υπερβολική ένταση συνήθως ενισχύει τη γοητεία της λέξης. Μια πιο ήρεμη απάντηση συχνά λειτουργεί καλύτερα.

Χρήσιμες πρακτικές μπορεί να είναι οι εξής:

• Να εξηγείται σύντομα γιατί μια λέξη δεν είναι αποδεκτή.
• Να προτείνεται εναλλακτική έκφραση, ειδικά για μικρότερες ηλικίες.
• Να γίνεται διάκριση ανάμεσα στην περιγραφή και στην προσβολή.
• Να αποφεύγονται οι αντιφατικά μηνύματα, όπως η ανοχή σε ορισμένα συμφραζόμενα και η τιμωρία σε άλλα χωρίς εξήγηση.
• Να αναγνωρίζεται ότι το παιδί μεγαλώνει και η συζήτηση θα αλλάζει μαζί του.

Το πιο σημαντικό ίσως είναι να θυμούνται οι γονείς ότι η γλωσσική αγωγή δεν είναι τεστ τελειότητας. Κανείς δεν θα φτιάξει ένα απολύτως αδιάβλητο σύστημα. Κάποιοι κανόνες θα έχουν ισχυρή ηθική βάση και κάποιοι άλλοι θα είναι απλώς οικογενειακές ιδιορρυθμίες που περνούν από γενιά σε γενιά.

Η ισορροπία ανάμεσα στον έλεγχο και την αποδοχή

Αργά ή γρήγορα, κάθε παιδί θα θεωρήσει ορισμένους γονεϊκούς κανόνες υπερβολικούς. Αυτό είναι σχεδόν μέρος της διαδικασίας. Οι γονείς δεν μπορούν να ελέγξουν όλες τις λέξεις που θα ακούσει ή θα χρησιμοποιήσει ένα παιδί, μπορούν όμως να του δώσουν ένα σταθερό κριτήριο: να ξεχωρίζει τη γλώσσα που εκτονώνει από τη γλώσσα που μειώνει.

Αν υπάρχει μια στρατηγική που αξίζει να αντέξει στον χρόνο, είναι αυτή: λιγότερη εμμονή με την επιφάνεια των λέξεων και περισσότερη προσοχή στο αποτέλεσμα που έχουν στους ανθρώπους. Οι υπόλοιπες μικρές σχολαστικότητες του σπιτιού πιθανότατα θα αμφισβητηθούν, θα σατιριστούν και ίσως μια μέρα θα επιστραφούν στους γονείς με μορφή πειράγματος. Αυτό, με έναν τρόπο, είναι και σημάδι ότι το παιδί μεγαλώνει.

Η πρόκληση δεν είναι να μη λερωθεί ποτέ το λεξιλόγιο των παιδιών από τον κόσμο γύρω τους. Είναι να μάθουν πότε μια λέξη είναι απλώς θορυβώδης και πότε πραγματικά βλαβερή. Εκεί βρίσκεται η ουσία κάθε οικογενειακής «πολιτικής» για την κακή γλώσσα.