Γιατί ο τερματισμός του screen time μπορεί να προκαλεί «εκρήξεις» στα παιδιά – και τι λένε οι ειδικοί

Ένα Σάββατο πρωί, πριν από λίγους μήνες, η Ρέιτσελ, μητέρα δύο παιδιών στο Νιου Τζέρσεϊ, προσπάθησε να εφαρμόσει κατά γράμμα τις συνηθισμένες συμβουλές για τον χρόνο οθόνης: σαφή όρια και έγκαιρη προειδοποίηση. Το προηγούμενο βράδυ, και ξανά στο πρωινό, είπε στον 10χρονο γιο της, τον Τζόνα, ότι στις 11 π.μ. θα έφευγαν για ένα παιδικό πάρτι και τότε θα έπρεπε να αφήσει το iPad.

Όταν χτυπά το χρονόμετρο και «κάτι αλλάζει»

Μετά τα δημητριακά, ο Τζόνα κάθισε στον καναπέ με το iPad, πηγαίνοντας από το Roblox στα YouTube shorts. Η Ρέιτσελ έβαλε χρονόμετρο. Στα 15 λεπτά και ξανά στα 5, του θύμισε πόσος χρόνος απέμενε. Όμως στις 10:56 π.μ., τη στιγμή που ο χρονοδιακόπτης χτύπησε και εκείνη είπε «Εντάξει, κλείνουμε», η αντίδραση την άφησε άναυδη.

«Ήταν σαν να έφυγε από το σώμα του», λέει. Ο Τζόνα πέταξε το χειριστήριο στον καναπέ και άρχισε να φωνάζει: «Είπες ότι έχω μέχρι τις 11! Δεν είναι 11 ακόμα! Πάντα το κάνεις αυτό!». Την ακολούθησε στην κουζίνα συνεχίζοντας να φωνάζει. Εκείνη δοκίμασε να μείνει ήρεμη και σταθερή, μετά να απομακρυνθεί, αλλά ο ίδιος την ακολουθούσε. Κάποια στιγμή κάθισε στο πάτωμα και αρνήθηκε να σηκωθεί.

Της πήρε περίπου 30 λεπτά να ηρεμήσει αρκετά ώστε να φορέσει παπούτσια. Στο αυτοκίνητο άρχισε να επανέρχεται, μιλώντας σαν να μη συνέβη κάτι ιδιαίτερο. «Αυτό είναι που σε μπερδεύει περισσότερο», λέει η Ρέιτσελ. «Το πόσο γρήγορα επανέρχονται».

Δεν είναι απλή γκρίνια: τι δείχνουν οι μελέτες

Ελάχιστα παιδιά χαίρονται όταν τους ζητείται να κλείσουν μια οθόνη. Όμως για ορισμένα, κατά τα άλλα εύθυμα παιδιά, ακόμη και η ιδέα ότι τελειώνει ο χρόνος οθόνης πυροδοτεί αντιδράσεις που αναστατώνουν όλη την οικογένεια. Η Νόρα, τεχνική συγγραφέας στο Νιου Τζέρσεϊ, το βίωσε όταν ζήτησε από τον 13χρονο γιο της το τηλέφωνό του για να ελέγξει ρυθμίσεις. Εκείνος της είπε ότι του καταστρέφει τη ζωή. Όταν επέμεινε ήρεμα, κλιμάκωσε: «Με κάνεις να θέλω να αυτοκτονήσω».

Τέτοιες φράσεις τρομάζουν, γιατί αφήνουν έναν γονιό να αναρωτιέται αν πρόκειται για μια στιγμιαία έκρηξη ή για επείγουσα κατάσταση. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι δύσκολες «μεταβάσεις» είναι συχνές στις μικρές ηλικίες. Μελέτη του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον κατέγραψε ότι το 22% των μεταβάσεων μακριά από οθόνες προκάλεσε αρνητική αντίδραση σε παιδιά κάτω των 5 ετών.

Σε άλλη μελέτη του Brigham Young University, σε παιδιά 2 έως 3 ετών που χρησιμοποιούν οθόνες, το 93% των γονέων ανέφερε ότι το νήπιό τους τουλάχιστον μερικές φορές κάνει ξεσπάσματα ή γκρινιάζει όταν πρέπει να σταματήσει. Για μεγαλύτερα παιδιά υπάρχει λιγότερη έρευνα ειδικά για «λιώματα» που συνδέονται με οθόνες, αλλά το φαινόμενο είναι ορατό στην καθημερινότητα, στα memes και στις συζητήσεις μεταξύ γονιών.

Εθισμός ή αναπτυξιακή δυσκολία ρύθμισης συναισθημάτων;

Ο Ντέιβ Άντερσον, ανώτερος ψυχολόγος στο Child Mind Institute στη Νέα Υόρκη, δεν θεωρεί ότι η τεχνολογία είναι από μόνη της η αιτία. Όπως λέει, οι γονείς συχνά περιγράφουν έντονο θυμό όταν ζητούν από το παιδί να σταματήσει κάτι που βρίσκει πολύ ενισχυτικό. Επισημαίνει επίσης ότι υπάρχει τάση να «παθολογικοποιούνται» φυσιολογικές συμπεριφορές με κλινικούς όρους που δεν ταιριάζουν πάντα. Όταν οι εκρήξεις παρομοιάζονται με στερητικό σύνδρομο, ο Άντερσον διαφωνεί: τα πραγματικά στερητικά συμπτώματα δεν υποχωρούν μέσα σε λίγα λεπτά, ενώ τα ξεσπάσματα για οθόνες συνήθως καταλαγιάζουν.

Με αυτή τη λογική, οι «οργές μετά το iPad» συνδέονται με το ότι ο παιδικός εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε ανάπτυξη και δυσκολεύεται να διαχειριστεί ομαλά την απώλεια κάτι ευχάριστου. Από την άλλη πλευρά, η ψυχίατρος του Στάνφορντ Άννα Λέμπκι, συγγραφέας του Dopamine Nation, αντιμετωπίζει τις οθόνες ως ειδική περίπτωση. Σε συζήτηση για το τι συμβαίνει όταν ένας γονιός παίρνει συσκευή στη μέση ενός παιχνιδιού και το παιδί εκρήγνυται, περιέγραψε έναν «βρόχο εθισμού», με λαχτάρα και στέρηση όταν αφαιρείται το «ενισχυτικό».

Η ίδια αναγνωρίζει ότι δεν είναι κάθε αναστάτωση στέρηση. Όμως, σε παιδιά όπου η χρήση μοιάζει καταναγκαστική, βλέπει ακραίες αντιδράσεις που διαρκούν περισσότερο και τείνουν να βελτιώνονται με παρατεταμένη αποχή. Σε αυτά τα σενάρια, η αποχή συχνά συνοδεύεται από καλύτερο ύπνο, περισσότερη άσκηση και πιο ομαλή επανένταξη σε σχολείο και οικογένεια, κάτι που—όπως υποστηρίζει—δεν εξηγείται απλώς ως ένα συνηθισμένο ξέσπασμα.

Ο ρόλος των online παιχνιδιών και ο φαύλος κύκλος

Μια μετα-ανάλυση του 2025, με 117 μελέτες, που δημοσιεύτηκε στο Psychological Bulletin, πρότεινε ότι η γονεϊκή ανησυχία για συναισθηματικά ξεσπάσματα που προκαλούνται από οθόνες είναι συγκεκριμένη και δικαιολογημένη.

Δείτε Επίσης

Παγκόσμια Ημέρα Οικογένειας 2026: Μεγαλώνοντας παιδιά με ίσες ευκαιρίες σε έναν κόσμο προκλήσεων

Σημειώνεται επίσης ότι τα online παιχνίδια έχουν πρόσθετους κινδύνους, επειδή συχνά λειτουργούν και ως πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Αφού ο κόσμος του παιχνιδιού συνεχίζει ακόμη κι όταν ο παίκτης αποσυνδεθεί, πολλά παιδιά νιώθουν πίεση να μένουν «μέσα» για περισσότερη ώρα.

Η έρευνα δείχνει και μια αμφίδρομη σχέση: ο χρόνος οθόνης μπορεί να επιδεινώσει συμπεριφορικά και συναισθηματικά ζητήματα, αλλά και παιδιά που ήδη δυσκολεύονται μπορεί να καταφεύγουν στις οθόνες ως τρόπο αντιμετώπισης, βυθιζόμενα περισσότερο στον κύκλο των εκρήξεων.

Τι περιγράφουν οι γονείς: πανικός, απελπισία και ντροπή

Τα ξεσπάσματα έχουν μεγάλο εύρος: από βρισιές μέχρι σπρωξίματα, πετάγματα αντικειμένων ή πλήρη άρνηση συνεργασίας. Η Νικόλ, δικηγόρος στο Μπρούκλιν, ρώτησε τον 11χρονο γιο της τι νιώθει. Εκείνος της είπε ότι τον κυριεύει η αίσθηση πως «δεν θα το ξαναπάρει ποτέ», κι έτσι πανικοβάλλεται. Η Λόρεν, μητέρα στην Ατλάντα, περιγράφει ότι οι αντιδράσεις της 5χρονης περιλαμβάνουν ουρλιαχτά, κλάματα, πετάγματα πραγμάτων και σπρωξίματα αντικειμένων από τραπέζια. Ένα πρωί, ένα απλό «ναι, αφού ντυθείς» για την τηλεόραση κατέληξε σε meltdown 45 λεπτών.

Ζήτησε coaching γονεϊκότητας γιατί αντιδρούσε κι εκείνη έντονα και ένιωθε πως δεν έχει εργαλεία. Τα ξεσπάσματα, λέει, συμβαίνουν μόνο στο σπίτι, ενώ έξω το παιδί είναι «υπόδειγμα», κάτι που κάνει το πρόβλημα αόρατο και τη συζήτηση με άλλους γονείς δύσκολη. Η Σάρα Κόιν, καθηγήτρια ανθρώπινης ανάπτυξης στο Brigham Young University, διαφωνεί με τη σύγκριση του screen time με μικρές απολαύσεις, όπως το γλυκό. Αυτό που περιγράφεται, λέει, δεν είναι απλή γκρίνια, αλλά λυγμικά κλάματα που μοιάζουν με απελπισία. Έχει δει ενδείξεις προβληματικής χρήσης ακόμη και σε πολύ μικρές ηλικίες. Σε ορισμένα παιδιά, η συσκευή λειτουργεί πρακτικά ως «ρυθμιστής» διάθεσης, κι όταν απομακρύνεται, αποκαλύπτεται πόσο δύσκολα διαχειρίζονται τη μετάβαση.

Πότε χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή

Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ένταση, η διάρκεια και η επαναληψιμότητα έχουν σημασία. Διαφορετικό είναι ένα σύντομο παράπονο και διαφορετικό μια επαναλαμβανόμενη, παρατεταμένη έκρηξη που διαλύει τη λειτουργία της οικογένειας. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν ακούγονται εκφράσεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, ακόμη κι αν μοιάζουν «θεατρικές» ή ειπωμένες στον θυμό. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι γονείς καλούνται να το αντιμετωπίσουν ως κόκκινη σημαία και να αναζητήσουν άμεσα υποστήριξη από επαγγελματία.

Για πολλές οικογένειες, βοηθά να δουλέψουν σταθερές ρουτίνες και πιο προβλέψιμες μεταβάσεις, με ξεκάθαρη αρχή και τέλος. Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχουν εναλλακτικές δραστηριότητες εκτός οθόνης, ώστε το «κλείνουμε τώρα» να μη μοιάζει σαν να αφαιρείται το μοναδικό ευχάριστο κομμάτι της ημέρας.