Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPF) και γονιμότητα: τι δείχνει ολλανδική μελέτη

Τα έτοιμα γεύματα, τα «πακέτα προσφορών» στο σούπερ μάρκετ και τα σακουλάκια με πατατάκια είναι για πολλά ζευγάρια μια πρακτική λύση στην καθημερινότητα. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η επιστημονική συζήτηση έχει στραφεί στο αν η συχνή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων μπορεί να επηρεάζει, έστω αθόρυβα, την πιθανότητα σύλληψης.

Μια ολλανδική ερευνητική εργασία, που δημοσιεύτηκε στο Human Reproduction, παρακολούθησε 831 γυναίκες και 651 άνδρες συντρόφους. Τα ευρήματα συνέδεσαν την υψηλότερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων (UPF) με περισσότερες ενδείξεις υπογονιμότητας στους άνδρες και με ελαφρώς βραδύτερη πρώιμη ανάπτυξη του εμβρύου στις γυναίκες.

Το θέμα αποκτά ιδιαίτερο βάρος, επειδή σε ορισμένους πληθυσμούς τα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα μπορούν να συνεισφέρουν πάνω από το μισό της ημερήσιας ενέργειας. Έτσι, το ερώτημα δεν αφορά μόνο μεμονωμένες «κακές επιλογές», αλλά ένα συνολικό μοτίβο «βολικής» διατροφής.

Τι ακριβώς εξέτασε η μελέτη και ποιοι συμμετείχαν

Η ερευνητική ομάδα του Erasmus University Medical Center στο Ρότερνταμ παρακολούθησε ζευγάρια πριν από τη σύλληψη ή στην πολύ αρχική φάση της εγκυμοσύνης, σε πολυετή περίοδο. Η διατροφή καταγράφηκε με ερωτηματολόγια που συμπληρώθηκαν περίπου στη 12η εβδομάδα κύησης.

Κατά μέσο όρο, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPF) αντιστοιχούσαν στο 22% των θερμίδων των γυναικών και στο 25% των ανδρών. Οι ερευνητές συνέκριναν άτομα με χαμηλότερη και υψηλότερη πρόσληψη UPF, εξετάζοντας δείκτες που σχετίζονται με τη γονιμότητα και την πρώιμη εμβρυϊκή ανάπτυξη.

Τι βρέθηκε στις γυναίκες: μικρές διαφορές στην πρώιμη ανάπτυξη

Στις γυναίκες, η υψηλότερη κατανάλωση UPF δεν συνδέθηκε με σταθερό τρόπο με τον κίνδυνο υπογονιμότητας ή με τον χρόνο μέχρι την επίτευξη εγκυμοσύνης. Παρ’ όλα αυτά, συνδέθηκε με ελαφρώς μικρότερη εμβρυϊκή ανάπτυξη στα πολύ πρώιμα στάδια.

Συγκεκριμένα, αναφέρθηκε συσχέτιση με μικρότερο μέγεθος του εμβρύου και μικρότερο λεκιθικό ασκό έως περίπου την έβδομη εβδομάδα κύησης. Ο λεκιθικός ασκός είναι σημαντικός στην αρχή της εγκυμοσύνης, καθώς συμβάλλει στη θρέψη του εμβρύου πριν αναλάβει πλήρως ο πλακούντας.

Οι διαφορές που παρατηρήθηκαν χαρακτηρίστηκαν μικρές. Ωστόσο, σε ερευνητικό και πληθυσμιακό επίπεδο έχουν ενδιαφέρον, γιατί ενισχύουν την ιδέα ότι η κατανάλωση UPF δεν αφορά μόνο δείκτες υγείας της μητέρας, αλλά μπορεί να σχετίζεται και με την πρώιμη ανάπτυξη του απογόνου.

Άλλες μελέτες έχουν υποδείξει ότι βραδύτερη πρώιμη ανάπτυξη ενδέχεται να συσχετίζεται με αυξημένους κινδύνους, όπως πρόωρος τοκετός, χαμηλό βάρος γέννησης και ορισμένα καρδιαγγειακά προβλήματα στην παιδική ηλικία. Η συγκεκριμένη εργασία, πάντως, δεν σχεδιάστηκε για να προβλέψει άμεσα τέτοιες εκβάσεις.

Τι βρέθηκε στους άνδρες: περισσότερες ενδείξεις υπογονιμότητας

Στους άνδρες, η υψηλότερη πρόσληψη υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συσχετίστηκε με μεγαλύτερη πιθανότητα να χαρακτηριστούν ως υπογόνιμοι. Το εύρημα αυτό συμβαδίζει με προηγούμενη βιβλιογραφία που έχει συνδέσει τις «δυτικού τύπου» δίαιτες και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με χαμηλότερο αριθμό και μειωμένη κινητικότητα σπερματοζωαρίων.

Παρότι τα αποτελέσματα ενισχύουν μια ευρύτερη ανησυχία γύρω από τις πολύ επεξεργασμένες διατροφές, είναι κρίσιμο να σημειωθεί ότι πρόκειται για συσχετίσεις. Η μελέτη δεν μπορεί να αποδείξει ότι τα UPF προκαλούν άμεσα υπογονιμότητα.

Πιθανοί μηχανισμοί: τι «λείπει» και τι «περισσεύει» στα UPF

Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα τείνουν να έχουν υψηλότερα επίπεδα επεξεργασμένων σακχάρων, ανθυγιεινών λιπαρών και πρόσθετων συστατικών, ενώ συχνά είναι φτωχά σε φυτικές ίνες και βασικά θρεπτικά στοιχεία. Μεταξύ των θρεπτικών παραγόντων που αναφέρονται συχνά στη συζήτηση για τη γονιμότητα είναι το φυλλικό οξύ, η βιταμίνη D, τα ωμέγα-3 λιπαρά και ο ψευδάργυρος.

Δείτε Επίσης

Μπορεί ένα τεστ εγκυμοσύνης να είναι έγκυρο έως και 6 ημέρες πριν από την καθυστέρηση;

Ειδικοί επισημαίνουν ότι ένα τέτοιο διατροφικό προφίλ μπορεί να συνδέεται με αυξημένη φλεγμονή, οξειδωτικό στρες και αντίσταση στην ινσουλίνη. Αυτοί οι παράγοντες ενδέχεται να επηρεάζουν την ορμονική ισορροπία και να σχετίζονται με την ποιότητα ωαρίων και σπέρματος.

Παράλληλα, τονίζεται ότι η επίδραση που καταγράφηκε στο μέγεθος του εμβρύου ήταν πολύ μικρή, ειδικά όταν συγκρίνεται με παράγοντες όπως το σωματικό βάρος και οι μεταβολικές συνθήκες. Με άλλα λόγια, η διατροφή με UPF μπορεί να είναι ένα κομμάτι του παζλ, όχι όμως το μοναδικό.

Τι προτείνουν οι ειδικοί: ρεαλιστικές αλλαγές για ζευγάρια που προσπαθούν

Οι ειδικοί γονιμότητας, ζυγίζοντας τα μέτρια μεγέθη συσχέτισης με την πραγματική ζωή, συνήθως προτείνουν να δίνεται έμφαση στο συνολικό μοτίβο διατροφής και όχι στην «τέλεια» αποχή από κάθε επεξεργασμένο προϊόν.

Οι πιο σταθερές συμβουλές για την περίοδο πριν και κατά τη διάρκεια της προσπάθειας σύλληψης παραμένουν οι εξής:

• Στόχος για υγιές βάρος, με ασφαλή και σταδιακή προσέγγιση όπου χρειάζεται.
• Συστηματική σωματική δραστηριότητα.
• Διακοπή καπνίσματος.
• Περιορισμός ή αποφυγή αλκοόλ, ειδικά όταν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης.
• Αλλαγές και από τους δύο συντρόφους, ώστε να είναι πιο εύκολα διατηρήσιμες.

Σε πρακτικό επίπεδο, μια χρήσιμη στρατηγική είναι τα γεύματα να «χτίζονται» γύρω από ολόκληρες, ελάχιστα επεξεργασμένες τροφές, ενώ τα υπερεπεξεργασμένα σνακ και τα ζαχαρούχα ποτά να αντιμετωπίζονται ως περιστασιακές επιλογές και όχι ως καθημερινή βάση.

Για όσες προσπαθούν να μείνουν έγκυες, υπενθυμίζεται επίσης η σημασία της καθημερινής λήψης φυλλικού οξέος, της υγιεινής διατροφής και της αποφυγής αλκοόλ, με στόχο να υποστηριχθεί η υγιής ανάπτυξη του μωρού.