Τεχνητή νοημοσύνη και μωρά: Γιατί οι ειδικοί λένε ΟΧΙ στην τεχνολογία από κούνια (και τι μπορούμε να κάνουμε εμείς οι γονείς)

Μια νέα έρευνα ρίχνει φως σε ένα θέμα που μας απασχολεί όλους: τα παιχνίδια τεχνητής νοημοσύνης και οι έξυπνες συσκευές που υπόσχονται να «διευκολύνουν» τη ζωή των νέων γονιών. Ο γνωστός παιδοψυχολόγος Randy Kulman απαντάει στο ερώτημα που όλοι έχουμε στο μυαλό μας: «Μπορώ να χρησιμοποιήσω την τεχνητή νοημοσύνη με το μωρό μου;». Η απάντηση είναι ξεκάθαρη και αδιαπραγμάτευτη: Όχι.

Ως γονείς στο 2026, ζούμε σε μια εποχή όπου η τεχνολογία έχει εισχωρήσει σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Από τους έξυπνους θερμοστάτες μέχρι τα ρομπότ-σκούπες, η τεχνητή νοημοσύνη (AI) υπόσχεται να κάνει τα πάντα ευκολότερα. Δεν είναι λοιπόν περίεργο που το AI βρίσκει σιγά-σιγά τον δρόμο του και στο παιδικό δωμάτιο.

Έξυπνες οθόνες, παιχνίδια που μιλούν, ακόμα και baby monitors που «διαβάζουν» το κλάμα του μωρού. Όλα αυτά πλασάρονται ως εργαλεία που θα μας κάνουν καλύτερους γονείς. Αλλά είναι έτσι; Ο Randy Kulman, παιδοψυχολόγος και ειδικός στην ανάπτυξη παιδιών, είναι κατηγορηματικός: «Όχι. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι για βρέφη».

Γιατί η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι για μωρά (ακόμα κι αν δεν είναι παιχνίδι)

Οι βασικές ανάγκες ενός βρέφους δεν είναι ψηφιακές. Δεν είναι ακαδημαϊκές. Είναι αισθητηριακές. Τα μωρά μαθαίνουν τον κόσμο με το σώμα τους: αγγίζουν, γεύονται, κουνιούνται, χτυπούν, ρίχνουν πράγματα, κάνουν ακαταστασία. Μαθαίνουν τους ανθρώπους: ποιος ανταποκρίνεται, πότε μπορούν να εμπιστευτούν, ποιος τα αγαπά.

Ο Kulman τονίζει ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι ήδη παρούσα στη ζωή των μωρών, ακόμα κι αν δεν το καταλαβαίνουμε:

• Έξυπνα baby monitors: Παρακολουθούν τον ύπνο, προβλέπουν τα ξυπνήματα, αναλύουν τις αναπνοές.
• Εφαρμογές: Βοηθούν τους γονείς να αποφασίσουν πότε να ταΐσουν, να ηρεμήσουν ή να κοιμίσουν το μωρό.
• Ψηφιακό αποτύπωμα: Χιλιάδες φωτογραφίες που τραβάμε αποθηκεύονται και αναλύονται από συστήματα AI, διαμορφώνοντας το ψηφιακό αποτύπωμα του παιδιού πριν καν συνειδητοποιήσει την ύπαρξή του.
• Περιεχόμενο media: Οι λίστες αναπαραγωγής βίντεο και μουσικής στο YouTube Kids ή στο Netflix Kids επιλέγονται συχνά από συστήματα AI, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τις αναπτυξιακές ανάγκες του βρέφους.
• Παιχνίδια AI: Ομιλούντα λούτρινα, ρομπότ, φωνητικοί βοηθοί που «μαθαίνουν» τις προτιμήσεις του παιδιού.

Τι χρειάζονται πραγματικά τα βρέφη;

Οι θεωρίες για την παιδική ανάπτυξη, όπως αυτές του Piaget και του Erikson, μας δίνουν ξεκάθαρες απαντήσεις:

1. Γνωστική Ανάπτυξη (0-2 ετών): Σε αυτό το στάδιο, τα μωρά μαθαίνουν μέσω των αισθήσεων και της κίνησης. Χρειάζονται χειροπιαστά αντικείμενα (κουδουνίστρες, τουβλάκια) που υποστηρίζουν την αισθητηριακή ανακάλυψη.
   • Το πρόβλημα με το AI: Η τεχνητή νοημοσύνη που προσομοιώνει κοινωνικές αλληλεπιδράσεις (ομιλούντα παιχνίδια, χαρακτήρες που απαντούν) κινδυνεύει να μπερδέψει την αναπτυσσόμενη κατανόηση του μωρού για το τι είναι άνθρωπος. Αντικαθιστά την άμεση εμπειρία και την ανθρώπινη αλληλεπίδραση με κάτι που μοιάζει αληθινό, αλλά στερείται πραγματικής σύνδεσης.
2. Ψυχοκοινωνική Ανάπτυξη (0-1 έτους): Αυτή η περίοδος καθορίζεται από την ανάπτυξη της εμπιστοσύνης. Τα μωρά ρωτούν: «Όταν στέλνω ένα σήμα δυσφορίας, ανταποκρίνεται κάποιος;».
   • Το πρόβλημα με το AI: Η εμπιστοσύνη χτίζεται μέσω συνεπούς, ζεστής και προβλέψιμης ανθρώπινης φροντίδας. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει ποτέ να αναλάβει τον ρόλο του φροντιστή. Συστήματα AI που φαινομενικά παρηγορούν ή απασχολούν το μωρό, μπορούν να παρεμβαίνουν στην συναισθηματική ρύθμιση, τον δεσμό και την ανθρώπινη σύνδεση.

Πώς να χρησιμοποιήσετε την τεχνητή νοημοσύνη έξυπνα (αν είναι απαραίτητο)

Η συμβουλή είναι απλή: Η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται με τα βρέφη, αλλά μπορεί να χρησιμοποιείται γύρω από αυτά για να υποστηρίξει τους φροντιστές.

Τι να αποφύγετε:

• Παιχνίδια AI που μιμούνται κοινωνική αλληλεπίδραση.
• Συστήματα AI που αντικαθιστούν την ανθρώπινη φροντίδα (π.χ. νανούρισμα από AI).
• Υπερβολικά διεγερτικά συστήματα AI.

Τι μπορεί να βοηθήσει (έμμεσα):

• Εργαλεία παρακολούθησης και ασφάλειας: Ένα έξυπνο baby monitor που σας ειδοποιεί για την αναπνοή του μωρού (αλλά όχι αυτό που προβλέπει τα ξυπνήματα).
• Εκπαιδευτικά εργαλεία για γονείς: Εφαρμογές AI που εκπαιδεύουν τους γονείς σε βέλτιστες πρακτικές φροντίδας.

Διατηρήστε τις ανθρώπινες εμπειρίες

Ζούμε σε μια εποχή που τα μωρά μας εκτίθενται συνεχώς σε νέες τεχνολογίες. Ωστόσο, αυτό που τα μωρά χρειάζονται περισσότερο από οτιδήποτε άλλο είναι οι ανθρώπινες εμπειρίες: το άγγιγμα, η φωνή, η οπτική επαφή, η ανταπόκριση. Αυτά είναι τα θεμέλια για να χτίσουν εμπιστοσύνη, δεσμό και κατανόηση του κόσμου τους.

Το συμπέρασμα: Μην πανικοβάλλεστε. Το να αγκαλιάζετε το μωρό σας, να του μιλάτε, να το κοιτάτε στα μάτια, να παίζετε μαζί του με χειροπιαστά αντικείμενα – αυτές είναι οι «τεχνολογίες» που χρειάζεται πραγματικά. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι ένα ισχυρό εργαλείο, αλλά δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ανθρώπινη σύνδεση.

Διαφυλάξτε τις ανθρώπινες στιγμές. Είναι το πολυτιμότερο δώρο που μπορείτε να δώσετε στο παιδί σας.

Μπορεί να σε ενδιαφέρει

Διάβασε ακόμα

«Μακριά από το παιδικό δωμάτιο»: Γιατί οι ειδικοί προειδοποιούν τους γονείς για τα παιχνίδια τεχνητής νοημοσύνης (και τι κρύβουν πραγματικά) – Childit