Παραπονιέστε ότι τα παιδιά δεν ακούν, αλλά ξέρατε ότι κρυφακούν μια χαρά;

Νιώθετε ότι μιλάτε σε τοίχο όταν ζητάτε να φορέσουν τα παπούτσια τους, αλλά ως δια μαγείας τα ραντάρ τους πιάνουν κάθε λέξη όταν ψιθυρίζετε κάτι στη φίλη σας; Δεν είστε μόνοι. Μάθετε γιατί το να «στήνουν αυτί» είναι ο πιο ισχυρός μηχανισμός μάθησης και πώς να τον χρησιμοποιήσετε υπέρ σας.

Μάλλον το έχετε ζήσει κι εσείς. Υπάρχουν πρωινά που νιώθω ότι η επικοινωνία με τα παιδιά μου μοιάζει με εξαγωγή φρονιμίτη χωρίς αναισθησία. Η πρωινή ρουτίνα για το σχολείο είναι μια επαναλαμβανόμενη κασέτα: «Ντύσου», «φάε το πρωινό σου», «πλύνε τα δόντια σου», «χτενίσου». Είναι εντολές που ακούνε κάθε μέρα εδώ και χρόνια, κι όμως, κάθε πρωί με κοιτάζουν σαν να τους μιλάω Αρχαία Αραμαϊκά.

Συνήθως, πρέπει να φωνάξω το όνομά τους τέσσερις ή πέντε φορές για να πάρω έστω ένα νεύμα. Και φυσικά, όταν φτάνω στην πέμπτη φορά και η ένταση της φωνής μου ανεβαίνει, εκείνα με κοιτούν σαν πληγωμένα κουταβάκια, γεμάτα παράπονο. Είναι στιγμές που νιώθω ότι θα τρελαθώ.

Αλλά ξέρετε τι είναι αυτό που με τρελαίνει περισσότερο; Το γεγονός ότι ξέρω πως μπορούν να ακούσουν. Και μάλιστα πολύ καλά.

Το ξέρω, γιατί συμβαίνει συνέχεια το εξής παράδοξο: Ενώ αγνοούν επιδεικτικά τις οδηγίες μου, αν τολμήσω να ψιθυρίσω στον άντρα μου ή σε μια φίλη μου κάτι «ενήλικο» ή γαργαλιστικό, τα ραντάρ τους ενεργοποιούνται ακαριαία. Πόσες φορές δεν σας έχει τύχει να μιλάτε στο τηλέφωνο για τα νέα της παρέας και ξαφνικά το παιδί, που μέχρι πριν λίγο ήταν βυθισμένο στα Lego του, να πετάγεται με μια ερώτηση τύπου: «Μαμά, γιατί η θεία Ελένη έκλαιγε;» ή «Ποιος έχασε τη δουλειά του;»;

Η επιστήμη πίσω από το «στήνω αυτί»

Λοιπόν, τα νέα είναι καλά (και κακά ταυτόχρονα): Τα παιδιά που δεν ακούνε τις εντολές μας, ακούνε τα πάντα γύρω τους. Στην πραγματικότητα, το «να κρυφακούω» (eavesdropping) είναι ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους μαθαίνουν τον κόσμο.

Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά ξεκινούν να «κρυφακούν» ήδη από τη βρεφική ηλικία. Και ευτυχώς που το κάνουν! Σε μια κλασική μελέτη, νήπια 2 ετών έμαθαν νέες λέξεις απλώς ακούγοντας έναν ενήλικα να τις χρησιμοποιεί σε μια συζήτηση με κάποιον άλλον, εξίσου καλά με τα νήπια στα οποία διδάχθηκαν οι λέξεις απευθείας.

Ακόμα πιο εντυπωσιακό; Σε πολλές κουλτούρες σε όλο τον κόσμο (όπως σε φυλές στην Παπούα Νέα Γουινέα), οι γονείς δεν μιλούν σχεδόν καθόλου απευθείας στα μωρά τους. Τα παιδιά μαθαίνουν τη γλώσσα και τους κοινωνικούς κανόνες αποκλειστικά παρακολουθώντας και ακούγοντας τους ενήλικες να μιλούν μεταξύ τους. Και μαντέψτε: Μαθαίνουν να μιλούν στον ίδιο χρόνο με τα παιδιά της Δύσης που κάνουν μαθήματα με κάρτες και εκπαιδευτικά βίντεο.

Τι μαθαίνουν όταν νομίζουμε ότι δεν προσέχουν;

Τα παιδιά είναι σφουγγάρια. Όταν «στήνουν αυτί», δεν μαθαίνουν μόνο λέξεις. Μαθαίνουν:

Κοινωνικές συμπεριφορές: Πώς αντιδρά η μαμά όταν είναι θυμωμένη; Πώς λύνει ο μπαμπάς μια διαφωνία;

Διαχείριση συναισθημάτων: Πώς ακούγεται η φωνή κάποιου που είναι χαρούμενος ή λυπημένος;

Πρακτικές λύσεις: Σε πειράματα, παιδιά έμαθαν πώς να χρησιμοποιούν περίπλοκα αντικείμενα απλώς παρακολουθώντας κάποιον άλλον να το κάνει, χωρίς καμία οδηγία.

Πώς να χρησιμοποιήσετε το «Κρυφάκουσμα» υπέρ σας

Αφού ξέρουμε ότι μας ακούνε, ας το εκμεταλλευτούμε! Αντί να εκνευριζόμαστε, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή την υπερδύναμη των παιδιών για να ενισχύσουμε την αυτοπεποίθησή τους και να τους διδάξουμε αξίες.

Το «Θετικό Κουτσομπολιό» (Το αγαπημένο μου!): Τα παιδιά συχνά δυσκολεύονται να δεχτούν το άμεσο κομπλιμέντο («Μπράβο, είσαι σπουδαίος!»). Μερικές φορές τους φαίνεται υπερβολικό ή ψεύτικο. Δοκιμάστε αυτό: Όταν ξέρετε ότι το παιδί σας είναι στο διπλανό δωμάτιο ή στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου, πάρτε τηλέφωνο τη γιαγιά ή τον μπαμπά και πείτε: «Δεν θα πιστέψεις τι έκανε ο Γιωργάκης σήμερα. Βοήθησε την αδερφή του χωρίς να του το ζητήσω και ένιωσα τόσο περήφανη για την καλοσύνη του». Επειδή το «κρυφακούν», το πιστεύουν περισσότερο. Είναι η πιο ισχυρή ένεση αυτοπεποίθησης.

Διδάξτε επίλυση συγκρούσεων: Αντί να κρύβετε όλες τις διαφωνίες με τον σύντροφό σας, αφήστε τα παιδιά να «κρυφακούσουν» μια υγιή επίλυση. Αφήστε τα να ακούσουν τη φράση: «Συγγνώμη που φώναξα νωρίτερα, ήμουν κουρασμένη. Σε αγαπώ και θα προσπαθήσω να μιλάω πιο ήρεμα». Μαθαίνουν ότι οι άνθρωποι κάνουν λάθη, ζητούν συγγνώμη και προχωρούν.

Προσοχή στις «κρυφές» ανησυχίες»: Εδώ χρειάζεται προσοχή. Επειδή ακριβώς ρουφάνε τα πάντα, τα παιδιά απορροφούν και το άγχος μας. Αν μιλάτε στο τηλέφωνο για οικονομικά προβλήματα, για αρρώστιες ή για φόβους, το παιδί τα καταγράφει και συχνά τα μεγεθύνει στο μυαλό του. Το tip μου: Αν η συζήτηση είναι «βαριά», βγείτε στο μπαλκόνι ή χρησιμοποιήστε συνθηματικά. Μην υποθέτετε ότι επειδή παίζουν στο tablet, δεν ακούνε ότι ανησυχείτε για τη δουλειά σας.

Σςςςς μας ακούνε

Την επόμενη φορά που θα φωνάξετε «βάλε τα παπούτσια σου» και θα πάρετε ως απάντηση τη σιωπή, πάρτε μια βαθιά ανάσα. Δεν είναι ότι το παιδί σας έχει πρόβλημα ακοής. Είναι απλώς ότι ο εγκέφαλός του είναι καλωδιωμένος να ενδιαφέρεται περισσότερο για τις κοινωνικές ιστορίες παρά για τις εντολές.

Και ποιος ξέρει; Ίσως αν ψιθυρίσετε στον μπαμπά του: «Κρίμα που δεν έβαλε τα παπούτσια του, γιατί σκεφτόμουν να πάμε για παγωτό», να δείτε τα παπούτσια να φοριούνται σε χρόνο ρεκόρ. Γιατί τελικά, τα παιδιά που δεν ακούνε, ακούνε πάντα αυτό που τα ενδιαφέρει!